VORTLISTO

Leciono 1       Leciono 2       Leciono 3       Leciono 4       Leciono 5  
Leciono 6       Leciono 7       Leciono 8       Leciono 9       Leciono 10  
Leciono 11       Leciono 12       Leciono 13       Leciono 14       Leciono 15  
Leciono 16       Leciono 17       Leciono 18       Leciono 19       Leciono 20  
Leciono 21       Leciono 22       Leciono 23       Leciono 24       Leciono 25  
       
1 - UNU

al да, у напрамку ne не
alta высокі nenio нішто, нічога
angulo вугал, кут nova новы
bela прыгожы nu ну, але
blonda сьветлавалосы, бландын(ка) nun зараз, цяпер
demandas пытаюся, пытаесься, пытаецца і г.д. nur толькі
demando пытаньне okazas адбываецца
diras кажу, кажаш, кажа і г.д. plej найбольш
ebla магчымы restoracio рэстаран
eble магчыма, мажліва rigardas гляджу, глядзіш, глядзіць... (на)
en у, унутры, унутр saluton прывітаньне! вітаю!
estas ёсьць, зьяўляецца sed але, аднак
fakte фактычна, на самой справе serioza сур'ёзны
fakto факт scias ведае
granda вялікі sidas сядзіць
ho ой! о! а! sincera шчыры
iras ідзе, рушыць sola адзін, самотны; адзіны
jen вось, вунь speciala адмысловы, спэцыяльны, асаблівы
jes так spegulo люстэрка
juna малады, юны studento студэнт
kaj і, ды tiu той, тая, тое
kara дарагі tro занадта
kio што tuta увесь
kiu хто, які, каторы tute зусім, цалкам
knabino дзяўчына, дзяўчынка universitato унівэрсітэт
knabo хлопец, хлопчык venas ідзе, падыходзіць, прыходзіць
kun з, разам з vera сапраўдны, рэальны
la азначальны артыкль vere сапраўды, рэальна
laboras працую, працуеш і г.д. verŝajna верагодны
li ён verŝajne верагодна
mi я vi ты, вы, Вы
mondo сьвет virino жанчына
multaj многія, шматлікія viro мужчына
multe многа, шмат
-o: назоўнік
vera, "сапраўдны" > la vero, "праўда"
ebla, "магчымы" > eblo, "магчымасьць"
li demandas, "ён пытаецца" > demando, "пытаньне"
mi scias, "я ведаю" > scio, "веды"

-a: прыметнік
viro, "мужчына" > vira "мужчынскі"
angulo, "вугал" > angula, "вуглавы"

-o: назоўнік
   vera, "сапраўдны" > la vero, "праўда"
   ebla, "магчымы" > eblo, "магчымасьць"
   li demandas, "ён пытаецца" > demando, "пытаньне"
   mi scias, "я ведаю" > scio, "веды"

-a: прыметнік
   viro, "мужчына" > vira "мужчынскі"
   angulo, "вугал" > angula, "вуглавы"

-e: прыслоўе
   bela, "прыгожы" > bele, "прыгожа"
   knabina, "дзявочы" > knabine, "па-дзявочы", "як дзяўчына"
   vi demandas, "ты пытаесься" > demande, "запытальна"

-as: дзеяслоў, цяперашні час
   serioza, "сур'ёзны" > mi seriozas, "я стаўлюся сур'ёзна", "я гавару сур'ёзна"
   kunsido (kun + sido), "сэсія, паседжаньне", літаральна: "сязденьне з", "сядзеньне разам" > vi kunsidas,
   "вы праводзіце паседжаньне", "у вас паседжаньне"

-u: дзеяслоў, загадны лад
   iru!, "ідзі!", "ідзеце!"
   venu!, "прыходзь!", "прыходзьце!"
   vi sidas, "ты сядзіш", "вы седзіцё" > sidu! "сядзеце!"

mal-: супрацьлегласьць
   alta, "высокі" > malalta, "нізкі"
   vero, "праўда" > malvero, "няпраўда"

-in-: жанчына
   knabo, "хлопец, хлопчык" > knabino, "дзяўчына, дзяўчынка"

la: азначальны артыкль (нехта вядомы, нешта вядомае)
   En la angulo sidas knabino. La knabino estas bela. — У куце сядзіць дзяўчына. (Гэтая) дзяўчына прыгожая.

Kiu estas Gerda? Хто така Гэрда?
Kiu scias? Хто ведае?

Kiu knabo laboras? Які хлопец працуе?
Al kiu knabino li iras? Да якой дзяўчыны ён ідзе?
En kiu universitato ŝi laboras? У якім унівэрсітэце яна працуе?

la viro, kiu rigardas мужчына, які глядзіць
la universitato, en kiu mi laboras унівэрсітэт, у якім я працую
la knabo, al kiu vi rigardas хлопец, на якога ты глядзіш

       
2 - DU

agas дзейнічае, робіць natura натуральны
alia іншы nature натуральна
bona добры naturo прырода, натура
bone добра ne plu ня болей, болей не
certa пэўны ni мы
certe пэўна pala бледны
ĉu ці (пытальная часьцінка) parolas гаворыць, кажа
diable! д'ябал! чорт! petas просіць
diablo д'ябал plu далей, болей
direkto напрамак pordo дзьверы
diskreta стрыманы; ветлівы; асьцярожны post пасьля
dum падчас, на працягу prava правы, правільны (па меркаваньні, па паводзінах)
ej! гэй! prave правільна
forta моцны, дужы pravas (я, ты, ён...) правы(я)
haltas спыняецца proksima блізкі
iĝas становіцца, робіцца rapida хуткі
ili яны revenas вяртаецца
inter паміж se калі, пры ўмове
io нешта staras стаіць
iom некалькі, няшмат, у некаторай ступені stranga дзіўны, незвычайны
iom post iom мала па малу strange дзіўна, незвычайна
iomete крыху, трохі ŝi яна
ke што (як у: я ведаю, што..., ён кажа, што) ŝia ейны, яе
kvazaŭ як бы, як калі б, быццам taso кубак
lia ягоны, яго tre вельмі
mano рука turnas паварочваецца
mistera загадкавы, містычны ulo нехта, пэрсона, чалавек, асоба
mistere загадкава, містычна vidas бачу, бачыш, бача і г.д.
mistero загадка volas хачу, хочаш, хоча і г.д.
montras паказваю, паказваеш, паказвае і г.д.

ĉu: ці (пытаньне)
   li venas, "ён ідзе" > ĉu li venas?, "ён ідзе?", "ці ён ідзе?"
   vi scias, "ты ведаеш", "вы ведаеце" > ĉu vi scias?, "(ці) ты ведаеш?", "(ці) вы ведаеце"

-iĝ-: рабіцца..., станавіцца...
   proksima, "блізкі" > ili proksimiĝas, "яны набліжаюцца"
   stara, "стаячы" > li stariĝas, "ён устае"
   viro, "мужчына" > la knabo viriĝas. "хлопчык становіцца мужчынам "
   rapida, "хуткі" > rapidiĝo, "паскарэньне"

re-: зноў, паўторна
   ŝi vidas, "яна бачыць" > ŝi revidas, "яна зноў бачыць"
   ni venas, "мы ідзем" > ni revenas, "мы вяртаемся"
   li fortiĝas, "ён мацнее" > li refortiĝas, "ён аднаўляе сваю моц"
   bela, "прыгожы" > ŝi rebeliĝas, "яна зноў прыгажэе", "яна аднаўляе сваю прыгажосьць" > rebeliĝo, "аднаўленнье прыгажосьці"

-ulo: нехта, асоба
   juna, "малады", "юны" > junulo, "юнак"
   forta, "моцны", "сільны" > fortulo, "асілак"

-n: прамое дапаўненьне дзеяслова (вінавальны склон)
   li vidas vin, li vin vidas, vin li vidas, vidas li vin, vidas vin li, "ён бачыць цябе (вас)", "ён цябе (вас) бачыць"
   vi vidas lin, vi lin vidas, lin vi vidas, vidas vi lin, vidas lin vi, "вы бачыце яго"
   Mi ne povas vidi, ĉu estas io inter mi kaj vi. "Я не магу бачыь, ці ёсьць нешта паміж мною і табою."
   Mi ne povas vidi, se estas io inter mi kaj vi. "Я не магу бачыць, калі ёсьць нешта паміж мною і табою."

       
3 - TRI

ami кахаць ne gravas ня важна, ня мае значэньня, не сур'ёзна
amo каханьне pardoni дараваць, прабачаць
ankaŭ таксама permesi дазволіць
aspekti выглядаць pli болей, больш
aspekto выгляд povas магу, можаш, можа і г.д.
bonan tagon добры дзень, дабрыдзень povi магчы, быць здольным
ĉe пры, ля, у preferi аддаваць перавагу
de з, ад, паказвае прыналежнасьць pri пра, у дачыненьні, аб
deklari дэкляраваць, заяўляць saluti вітаць, вітацца
deklaro дэклярацыя, заява simpla просты
esprimi выражаць spiono шпіён
esprimo выраз sur на
grava важны, істотны tablo стол
gravi быць важным, мець значэньне tago дзень
ĝi ён, яна, яно (прадмет, рэч) tamen аднак, тым ня менш
jam ужо tio тое
kiel як tuj зараз, зараз жа, неадкладка, адразу
kompreneble зразумела vizaĝo твар
kompreni разумець

tio ne gravas, "гэта ня важна", "гэта ня мае значэньня"
ne tio gravas, "важна ня гэта"

li aspektas kiel studento, "ён выглядае, як студэнт"

ŝi aspektas june, (таксама ўжываецца, хаця пурысты не ўхваляюць: ŝi aspektas juna) "яна выглядае маладой"

-j: множны лік
viro, "мужчына" > viroj, "мужчыны"
virino, "жанчына" > virinoj, "жанчыны"
juna viro, "малады мужчына" > junaj viroj, "маладыя мужчыны"
bela tago "прыгожы дзень" > belaj tagoj, "прыгожыя дні"

-i: неазначальная форма дзеяслова
kompreni estas pardoni, "зразумець — (гэта) дараваць"
mi salutas lin, "я вітаюся зь ім";
mi volas saluti lin, "я хачу павітацца зь ім"
li komprenas, "ён разумее";
li povas kompreni, "ён можа (здольны) зразумець";
la povo kompreni, "здольнасьць зразумець"

-is: прошлы час дзеяслова
mi estis, "я быў"
li venis, "ён прыйшоў"
ŝi amis vin, "яна кахала цябе"

-ebl-: магчымасьць
kompreni, "разумець" > komprenebla, "зразумелы"
vidi, "бачыць" > videbla "бачны" > nevidebla "нябачны"
ami, "кахаць" > amebla "каго можна кахаць"

mal-: процілегласьць, адваротнасьць
ami, "кахаць", ne ami, "не кахаць", malami, "ненавідзець"
forta, "моцны", ne forta ЦІ neforta, "нямоцны", malforta, "слабы"

amdeklaro = deklaro de amo = deklaro pri amo

       
4 - KVAR

afero рэч, справа lingvo мова
aĵo рэч, аб'ект lingvistiko лінгвістыка, мовазнаўства
antaŭ да, перад (прыназоўнік) malpli меней, менш
antaŭe наперадзе (прыслоўе) mesaĝo дасланьне
arto мастацтва neniam ніколі
deziri жадаць nomo імя
do такім чынам oni яны, людзі, нехта (безасабовы займеньнік)
ekzisti існаваць por для, каб
fako спэцыяльнасьць, спэцыялізацыя, галіна profesoro прафэсар
ideo ідэя, думка respondi адказваць
instrui вучыць rilati мець дачыненьне
kiam калі (час) rilato дачыненьне
komuniki паведамляць scienco навука
koni ведаць, быць знаёмым з sekreta сакрэтны
konsideri лічыць, уважаць за, разглядаць sekreto сакрэт
konsenti згаджацца temas pri гаворка ідзе пра
kripta таемны, шыфраваны temo тэма
kriptografio крыптаграфія voli diri мець на ўвазе
lerni вучыць

ne tute не зусім
tute ne зусім не

-aĵo канкрэтная праява; нешта, што мае якасьць...; нешта, што...

nova, "новы" > novaĵo, "навіна"
okazi, "здарацца" > okazaĵo, "здарэньне"
arto, "мастацтва" > artaĵo, "мастацкі твор

kriptaĵo = kripta afero, io kripta
kriptaĵoscienco = scienco pri kriptaĵoj

       
5 - KVIN


ankoraŭ яшчэ ofte часта
ankoraŭ ne яшчэ не paro пара, двое
atenti зьвяртаць увагу, зважаць peco кавалак, частка
atento увага plena поўны
cetere канечне plene цалкам
ĉi (паказальнік блізкасьці) poŝo кішэнь
ĉi tie тут promeni гуляць
ĉi tio гэтае (рэч), гэта pulvoro парашок
ĉi tiu гэты (чалавек) sekundo сэкунда
da (ужываецца пасьля назоўнікаў і прыслоўяў, што паказваюць колькасьць) subita нечаканы
dramo драма subite нечакана, зьнянацку, раптам
drogo наркотык substanco рэчыва
evidenta відавочны sukcesi здолець
eta невялікі, малы, дробны sukero цукар
for прэч, удалеч super над, па-над
havi мець ŝajni здавацца
imagi уяўляць tiam тады
imago уяўленьне tie там
iu нехта, хтосьці tie ĉi тут
kaŝe патаемна tiel так
kaŝi хаваць tio ĉi гэтае
normala нармальны tiu ĉi гэты
ofta часты

tio ĉi = ĉi tio
tiu ĉi = ĉi tiu
tie ĉi = ĉi tie

tiu ĉi viro estas juna, "гэты мужчына малады"
tio ĉi estas nekomprenebla, "гэта незразумела"

-us дзеяслоў, умоўны лад

se mi konus lin, mi irus, "каліб я яго ведаў, я б пайшоў"
mi dezirus demandi vin, "я хацеў бы спытаць цябе (вас)"

-n прамое дапаўненьне дзеяслова (винавальны склон)

mi konas tiun junan viron, "я ведаю таго маладога чалавека"
tiun junan viron mi konas, "таго маладога чалавека я ведаю"
tiun junan viron konas mi, "таго маладога чалавека ведаю я"
tiu juna viro konas min, "той малады чалавек ведае мяне"
tiu juna viro min konas, "той малады чалавек мяне ведае"
min konas tiu juna viro, "мяне ведае той малады чалавек"

kiu vidis lin?, "хто яго бачыў?"
kiun vidis li?, "каго ён бачыў?"

la viro, kiun rigardis la knabino, "мужчына, на якога глядзіць дзяўчына"
la viro, kiu rigardis la knabinon, "мужчына, які глядзіць на дзяўчыну"

ek- пачатак, вокамгненнасьць, аднаразовасьць

iri, "ісьці" > ekiri, "пайсьці", "адысьці"
sidi, "сядзець" > eksidi, "сесьці"

-et- памяньшальнае

virino, "жанчына" > virineto, "жанчынка"
bela, "прыгожы" > beleta, "сымпатычны"
mi komprenas, "я разумею" > mi komprenetas, "я разумею збольшага", "я думаю, што разумею "

for- аддаленьне

iri, "ісьці" > foriri, "пайсьці", "зысьці", "выйсьці"
esti, "быць, знаходзіцца" > foresti, "адсутнічаць" > foresto, "адсутнасьць"

-ujo ёмістасьць, кантэйнер

sukero, "цукар" > sukerujo, "цукарніца"
       
6 - SES

ambaŭ абодва, абедзьве kafo кава
aŭdi чуць koridoro карыдор
bruo шум meti класьці
decidi вырашыць observi аглядаць, назіраць
decido рашэньне pensi думаць
devas мушу, мусіш і г.д., павінны perdi страціць, згубіць
devi быць павінным, мусіць, быць абавязаным resti заставацца
devo абавязак riski рызыкаваць
diskuti абмяркоўваць sama такі самы
diskuto абмеркаваньне tempo час
fali падаць timi баяцца
falo падзеньне trankvila спакойны, мірны

ĉu li iras? "ці ён ідзе?"
ĉu li iru? "ці яму трэба прыйсьці?"
ĉu li irus? "ці ён прыйшоў бы?"

kion mi diras? "што я кажу?"
kion mi diru? "што мне сказаць?"

la taso falis sur la tablo, "кубак, што ўжо быў на стале, упаў (застаўшыся на стале) "
la taso falis sur la tablon, "кубак упаў на стол"

li promenis en la ĝardeno, "ён ішоў (шпацыраваў) па садзе"
li promenis en la ĝardenon, "ён пашпацыраваў у сад"
       
7 - SEP
almenaŭ прынамсі konscio прытомнасьць; усьведамленьне
apenaŭ ледзьве, амаль koro сэрца
aŭtoritato тут - у сэнсе ворган (уладны, адміністрацыйны) kuraci лячыць
bati біць, біцца kuracisto доктар, тэрапеўт
doktoro доктар kuŝi ляжаць
dormi спаць memori памятаць
fari рабіць ol чым, за
flegi даглядаць (хворых, дзяцей) opinii думаць, меркаваць
flegisto мэдбрат, даглядальнік opinio думка, меркаваньне
flegistino мэдсястра piedo нага, ступня
ĝis да (дакуль) pozicio пазіцыя
ĝusta правільны, дакладны semajno тыдзень
informi інфармаваць sendi пасылаць
informo инфармацыя unu адзін
kapo галава unua першы
komforta зручны, камфортны unue па-першае
konscia сьвядомы vivi жыць
konscii ведаць, усьведамляць voki зваць, заклікаць


-os дзеяслоў, будучы час

mi estos, "я буду", "я буду знаходзіцца"
ĉu vi venos? "ці ты прыйдзеш?", "ці вы прыйдзеце?"
ili komprenos, "яны зразумеюць"

-isto звыклы занятак, прафэсія

instrui, "вучыць" > instruisto, "настаўнік"
labori, "працаваць" > laboristo, "рабочы"

Заўвага: У множным ліку, форма на n (г.зн. паказальнік вінавальнага склону) дадаецца да j:

mi konas belajn knabinojn, "я ведаю прыгожых дзяўчынаў"
grandajn manojn li havas, "вялікія рукі ён мае"

la viroj, kiujn ŝi amas, "мужчыны, якіх яна кахае"
la viroj, kiuj ŝin amas, "мужчыны, якія кахаюць яе".

Вінавальный склон ужываецца ня толькі, каб паказаць прамое дапаўненьне дзеяслова ці напрамак руху, але і ў выразах часу, працягласьці, меры, каштоўнасьці, дзе няма прыназоўніка:

mi restis la tutan semajnon, "я заставаўся ўвесь тыдзень" (у такіх выпадках вінавальны склон замяняе прыназоўнік, значэньне якога зразумелае; такім чынам, пры ўжываньні прыназоўніка ня трэба ўжываць вінавальны склон; можа выразіць тое самае, сказаўшы: mi restis dum la tuta semajno, "я заставаўся на працягу ўсяго тыдня".)
li venis la postan tagon, "he came the following dayён прыйшоў на наступны дзень"
ĝi estas unu metron longa, "ягоная даўжыня - адзін мэтар"

       
8 - OK

atendi чакаць longa доўгі
aŭ ці, або mem сам
aŭto аўтамабіль memserva restoracio сталовая, кавярня
aŭtomato аўтамат nokto ноч
baldaŭ хутка, неўзабаве paŝi крочыць, хадзіць
buso аўтобус paŝo крок
ĉambro пакой per праз, пры дапамозе
ĉar таму што ruĝa чырвоны
ĉiaokaze у любым выпадку sekvi ісьці сьледам; сачыць
destino лёс senti адчуваць
eĉ нават servi служыць; абслугоўваць
ekster за, па-за, звонку (прыназоўнік) si сябе, -ся
ekstere звонку (прыслоў'е, "дзе?") suspekti падазраваць
eksteren вонкі, вон (прыслоў'е, "куды?") tien туды
el з (адкуль?), (з чаго) tomato памідор
helpi дапамагаць tra праз, скрозь
korpo цела, тулава urbo горад
kruro галёнка, нага ад ступні да калена vespero вечар

-ejo месца (часта - зьбіральнае значэньне)

dormi, "спаць" > dormejo, "інтэрнат" ("спальня" - гэта dormoĉambro)
lerni, "вучыць" > lernejo, "школа", "вучэльня"

li aŭtas en la urbo, "ён едзе на аўтамабілі (кіруе аўтамабілем) па/у горадзе"
li aŭtas en la urbon, "ён уяжджае на аўтамабілі ў горад"
li aŭtas tie, "ён кіруе аўтамабілем там"
li aŭtas tien, "ён накіроўвае аўтамабіль туды"

ŝi mem diris ĝin, "яна сама гэта сказала"
ŝi diris ĝin al si, "яна сказала гэта сабе"

ili komprenos tion mem, "яны самі гэта зразумеюць"
ili komprenos sin, "яны паразумеюцца"
ili komprenos unu la alian, "яны зразумеюць адзін аднаго"
ili komprenos ilin, "яны зразумеюць іх"
li amis ŝin, "ён кахаў яе"
li amis lin, "ён кахаў яго"
li amis sin, "ён любіў сябе"

li amis ŝian flegistinon, "ён кахаў ейную мэдсястру"
li amis lian flegistinon, "ён кахаў ягоную (ягонага сябра) мэдсястру"
li amis sian flegistinon, "ён кахаў сваю мэдсястру"

"Я паеду туды на аўтамабіле":

mi tien iros aŭte (я паеду туды "аўтамабільна")
mi tien iros per aŭto (я паеду туды с дапамогай аўтамабіля)
mi tien iros en aŭto (я паеду туды ў аўтамабіле)
mi tien aŭtos (я "пааўтамабілю" туды)
       
9 - NAŬ

administra адміністрацыйны loko месца
administri кіраваць, мець адміністрацыйныя функцыі meze de пасярод
ajn... ...б ні; ... заўгода mezo сярэдзіна
iu ajn хто б ні... minuto хвіліна
io штосьці, што-небудзь, нешта muro мур, сьцяна
amiko сябар neniu ніхто, ніводны
bani купаць ofico пасада
bani sin купацца oficejo офіс, бюро
blua сіні, блакітны okulo вока
dika тоўсты okupi займаць, акупаваць
epoko эпоха, эра okupiĝi pri займацца чымсьці
generacio пакаленьне okupi sin pri = okupiĝi pri  
grasa тлусты provi спрабаваць; выпрабоўваць
haro волас ronda круглы
homo чалавек rondo круг, кальцо, кола
kelkaj некалькі sana здаровы
kial чаму sen без
kie дзе sveni самлець, зьнепрытомнець
kie ajn дзе б ні... tradicio традыцыя
kiu ajn хто б ні... trovi знайсьці
kiun ajn каго б ні tuŝi чапаць, дакранацца
klaso клас urĝa тэрміновы, неадкладны
kompati шкадаваць vorto слова
kompatinda бедны, якога шкада vortaro слоўнік
kredi верыць zorgi клапаціцца, даглядаць, дбаць
lasi пакінуць; адпусьціць zorgo клопат, дагляд; заклапочаннасьць, турбота

kien ajn vi iros, mi sekvos vin, "куды б ты ні пайшоў (куды ты ні пойдзеш), я пайду за табой"
mi faros kion ajn vi diros, "я зраблю, што бы ты ні сказаў (што ты ні скажаш)"
li diras ion ajn, "ён кажа што заўгодна"
iru ien ajn, "ідзі абы куды", "ідзі, куды падабаецца"

-ita пасіўны дзеепрыметнік прошлага часу

fari, "рабіць" > farita, "зроблены"
vidi, "бачыць" > vidita, "пабачаны"
perdita peco, "страчаная частка"
ni estas informitaj, "мы паінфармаваныя"

-ad- працягласьць або шматразовасьць дзеяньня або стану

paroli, "гаварыць" > paroladi, "зрабіць прамову", "доўга гаварыць"
la penso, "думка" > la pensado, "мысьленьне (працэс)"
memoro, "памяць" > memorado "факт запамінаньня"

la respondo estis longa, "адказ быў доўгім"
la respondado estis longa, "адказваньне было доўгім", "спатрэбіўся доўгі час, каб даць усе адказы"

li rigardis, "ён глядзеў", li ekrigardis, "ён паглядзеў, ён глянуў", li rigardadis, "ён доўга глядзеў", "ён усё глядзеў і глядзеў"

-ar- сукупнасьць, група, калектыў

vorto, "слова" > vortaro, "слоўнік"
homo, "чалавек" > homaro, "чалавецтва"
la studentaro, "студэнцтва, усе студэнты (унівэрсітэта)"
la kuracistaro, "мэдычная прафэсія", "усе дактары (у галіне)"

-inda варты

ami, "кахаць" > aminda, "варты каханьня"
vidi, "бачыць" > vidinda, "варты, каб яго пабачыць"
havi, "мець" > havinda, "варты, каб мець"

inda / ebla:

havinda, "варты, каб мець", havebla, "наяўны", "якога можна атрымаць / мець"
aminda, "варты каханьня", amebla, "якога можна (па)кахаць"

sen без
senkora, "бессардэчны"; senforta, "бясьсільны"; senhelpa, "бездапаможны"; senkompate, "бязьлітасна"

       
10 - DEK
aventuro прыгода; авантура fuŝi псавць; рабіць сьпехам, няякасна
danĝero небясьпека reciproke узаемна
danki дзякаваць silenti маўчаць
ege вельмі, надта, дужа silento маўчаньне
ema схільны, які мае звычку sinjoro спадар
emi быць схільным, любіць (рабіць нешта) ŝati паважаць, любіць, шанаваць
facila лёгкі unua першы
fidi давяраць; разьлічваць на...

-eg- павелічэньне, узмацненьне

bona, "добры" > bonega, "цудоўны"
bela, "прыгожы" > belega, "вельмі прыгожы"
urbo, "горад" > urbego, "вялікі горад"
labori, "працаваць" > laboregi, "шмат працаваць", "працаваць да зьнясіленьня"

-em- схільнасьць, тэндэнцыя

paroli, "гаварыць" > parolema, "гаварлівы"
agi, "рабіць, дзейнічаць" > agema, "актыўны", "дзейны"
timi, "баяцца, палохацца" > timema, "баязьлівы", "палахлівы"

mis- няправільна

kompreni, "разумець" > miskompreni, "няправільна разумець"
paŝo, "крок" > mispaŝo, "памылка", "няправільны крок"
       
11 - DEK UNU

afabla ласкавы, прыязны, мілы maniero спосаб, манера, чын
akcepti прымаць manki неставаць, бракаваць, адсутнічаць
aldoni дадаваць mekaniko мэханіка
aranĝi уладжваць, уладкоўваць, упарадкоўваць miksi мяшаць, зьмешваць, перамешваць
banala банальны, неарыгінальны miri зьдзіўляцца
bonvoli ласкава згадзіцца motoro матор, рухавік
ĉiam заўсёды objekto аб'ект, рэч
dankon дзякуй oportuna зручны
ne dankinde калі ласка (адказ на падзяку) ordo парадак
entute увогуле, цалкам, зусім panei зламацца, перастаць працаваць
fermi закрыць paneo паломка, аварыя
fini скончыць ripari выпраўляць, рамантаваць
funkcii функцыяваць, працаваць ripeti паўтараць
ĝeni турбаваць saĝa разумны
igi рабіць якім-небудзь, надаваць якасьць, прымушаць seka сухі
kontenta задаволены tia такі
kiel eble plejas... як магчыма troviĝi знаходзіцца, быць (дзесьці)
konsentite добра, згода, дамовіліся turni sin al зьвяртацца да
malfermi адчыняць veturi ехаць

-ante дзеепрыслоўе ад актыўнага дзеепрыметніка цяперашняга часу

laborante, li silentis, "працуючы, ён маўчаў"
ni diskutis promenante, "мы гаварылі, шпацыруючы"
vi lernos la lingvon parolante ĝin, "вы вывучыце мову, гаворачы на ёй"

-ig- рабіць якімсьці, надаваць якасьць, прымушаць

granda, "вялікі" > grandigi, "павялічваць"
(pli) forta, "моцны (мацнейшы)" > (pli)fortigi, "узмацняць"
facila, "лёгкі" > faciligi, "палягчаць"
scii, "ведаць" > sciigi, "інфармаваць", "паведамляць"
stari, "стаяць" > starigi, "паставіць", "устанавіць"
kontenta, "задаволены" > kontentiga, "задавальняючы"
maltrankvila, "неспакойны", "заклапочаны" > maltrankviliga, "турбуючы", "хвалюючы"

-ilo сродак, інструмент

labori, "працаваць" > laborilo, "інструмэнт"
dormi, "спаць" > dormigi, "схіліць да сну" > dormigilo, "снатворнае"
veturi, "ехаць", "вандраваць" > veturilo, "транспартны сродак"

       
12 - DEK DU

aĉeti купляць klara ясны, сьветлы; зразумелы
akvo вада kvankam хоць, хаця
apud каля, ля, побач larĝa шырокі
brando брэнды laŭ па, паводле, згодна з, уздоўж
ĉio усё morti памерці
denove зноў plezuro задавальненьне
doloro боль polico паліцыя
doni даць porti несьці
duone напалову pripensi абдумваць
eksplodi выбухнуць; трэскацца ricevi атрымліваць
fraŭlino незамужняя жанчына seĝo крэсла
ino жанчына soifi смагнуць, хацець піць
glaso шклянка soifo смага
ĝemi стагнаць sufiĉa дастатковы
heziti сумнявацца, вагацца tiom столькі
ja ж, жа trinki піць
kiom колькі

al- набліжэньне

veni, "прыходзіць, прыязджаць, прыбываць" > alveni, "дайсьці, даехаць"
iri, "ісьці", > aliri, "наблізіцца"
porti, "несьці" > alporti, "прынесьці, данесьці"
paroli, "гаварыць" > alparoli, "зьвярнуцца (да)"

kapjesi = kap + jes + i = "кіўнуць (у знак згоды)" ("галава" + "так" + канчатак дзеяслова)

scivola = sci + vol + a = "цікаўны" ("ведаць" + "хацець" + канчатак прыметніка = "той, хто хоча ведаць")

klarigi = klar + ig + i = "тлумачыць" ("ясны" + "рабіць" + канчатак дзеяслова = "рабіць ясным")

survizaĝe = sur + vizaĝ + e = "на твары" ( "на" + "твар" + канчатак прыслоўя = sur (la, lia, ŝia) vizaĝo)

a > e:

facila laboro, "лёгкая праца", facile labori, "лёгка працаваць"
la laboro estas facila, "праца лёгкая"
labori estas facile, "працаваць — лёгка"
estas facile labori, "працаваць — гэта лёгка"
estas bone lerni la lingvon, "добра вучыць мову"
ripari la aŭton estas dezirinde, "жадана адрамантаваць аўтамабіль"; riparado de la aŭto estas dezirinda, "рамонт аўтамабіля жаданы"

tiu demando estas nediskreta, "гэтае пытаньне нясьціплае";
tion demandi estas nediskrete, "пытацца пра гэтае нясьціпла"

estis klare, ke la laboron faros li, "было відавочна, што працу будзе рабіць ён"; estis klara decido, ke la laboron faros li, "было яснае рашэньне, што працу будзе рабіць ён"

estus bone, se vi povus veni, "было б добра, каб ты прыйшоў";
estus bona afero, se vi povus veni, "было б добрай справай, каб ты прыйшоў"

"ja" часта спасылаецца на прычыну таго, пра што было сказана папярэдне, але таксама ўжываецца для ўзманеньня высказваньня:

mi ne povas ĝin porti, ĝi ja estas tro granda, "я не магу несьці гэта, яно ж зандта вялікае"

li certe venos, li ja tre deziras vidi vin, "ён, несумненна, прыйдзе, ён жа вельмі хоча цябе пабачыць"

vi ja scias ..., "вы ж ведаеце...", "вы, канечне, ведаеце..."

ĉu li ne venos? - jes ja!, "ці ён прыйдзе?" - "так, але ж!"
       
13 - DEK TRI

absorbi паглынаць kutimo звычка, звычай
bedaŭri шкадаваць momento момант
centro цэнтар nacia нацыянальны
daŭri доўжыцца, працягвацца nacio нацыя
daŭrigi падоўжыць nekonato невядомы, невядомая асоба
ekzemplo прыклад perfekta дасканалы, бездакорны, беззаганны
feliĉa шчасьлівы persono асоба, пэрсона
feliĉe на шчасьце peza цяжкі
forgesi забыць preciza дакладны
ĝentila ветлівы proponi прапанаваць
ĝoja радасны, шчасьлівы rajti мець права
ĝojo радасьць rajto права (на нешта)
hotelo гатэль rakonti расказваць
ie недзе, дзесьці ridi сьмяяцца
interesa цікавы rideti усьміхацца
interesi цікавіць, быць цікавым rimarki прыкмячаць,заўважаць
internacia міжнародны simila падобны
komenci пачынаць stulta дурны, тупы, глупы
konato знаёмы ŝofori кіраваць (аўтамабілем)
koncerni тычыцца, датычыцца ŝoforo кіроўца, шафёр
koncerne ...n што тычыцца, у дачыненьні teatro тэатар
krome апроч таго vojo шлях, дарога
kutimi мець звычку да...

koncerne vian proponon, "у дачыненьні да вашай прапановы"
kiom koncernas min, "што тычыцца мяне"
       
14 - DEK KVAR

aero паветра lumo сьвятло
brako рука (уся) malantaŭ за, па-за, ззаду, пасьля
domo дом marŝi хадзіць, крочыць, маршыраваць
du два monto гара
esperi спадзявацца movi рухаць, перасоўваць
fantomo прывід, здань muskolo мускул, мышца
fenestro акно nek... nek... ні...., ні....
fenestrokovrilo аканіца nenie нідзе
horo гадзіна patro бацька
humuro гумар patrino маці
iam калісьці, некалі, аднойчы plendi скардзіцца, наракаць
infano дзіця plori плакаць
kampo поле pura чысты
kanti сьпяваць roko скала, уцёс
kovri накрываць, засьцілаць sinsekve пасьлядоўна
krii крычаць situacio сітуацыя, становішча
kuri бегчы soni гучаць
kuraĝa харобры, сьмелы, адважны suno сонца
kuraĝo харобрасьць, сьмеласьць, адвага ŝlosi зачыняць, замыкаць
laca стомлены ŝlosilo ключ
laŭta гучны, моцны ŝtono камень
libera свабодны, вольны varma цёплы
lito ложак veki будзіць, абуджаць
ludi гуляць, прагульвацца voĉo голас

-ata пасіўны дзеепрыметнік цяперашняга часу

konata, "вядомы"
rigardata, "разгляданы", "той, на каго глядзяць"

-inta актыўны дзеепрыметнік прошлага часу

aminta, "які кахаў"
laborinta, "які працаваў"

-eco стан, якасьць, уласьцівасьць

libera, "свабодны, незалежны" > libereco, "свабода, незалежнасьць"
viro, "мужчына" > vireco, "мужнасьць"
unu, "адзін" > unueco, "адзінства"

mi vekas lin, "я буджу яго", li vekiĝas, "ён абуджаецца";
mi movas ĝin, "я рухаю яго", ĝi moviĝas, "яно рухаецца";
li komencas la rakonton, "ён пачынае апавадяньне", la rakonto komenciĝas, "апавяданьне пачынаецца "

ata > ita (параўнайце as > is)

farata laboro, "праца, якую робяць";
farita laboro, "праца, якая зроблена, якая скончана"
[параўн.: mi faras la laboron, "я раблю працу", mi faris la laboron, "я (з)рабіў працу ".]

vekata amiko, "сябар, якога я буджу", "сябар, якога будзяць";
vekita amiko, "сябар, якога абудзілі, які прачнуўся"

ellitiĝi = iĝi el lito = прачнуцца, устаць (літаральна, "выбрацца з ложка")

fenestrokovrilo, "аканіца" < "нешта, прылада" (ilo) "што закрывае" (kovr-) "акно" (fenestro)

-ega (павелічэньне, узмацненьне), -iga (прычына):

lacega, "вельмі стомлены", "зьнясілены"
laciga, "стамляючы" ("які ёсьць прычынай стомленасьці")
kuraĝega, "вельмі сьмелы", "бясстрашны", "дзёрзкі"
kuraĝiga, "які надае сьмеласьці"
       
15 - DEK KVIN

cent сто nazo нос
ĉefa галоўны pano хлеб
ĉokolado шакалад papero папера
dek дзесяць plani плянаваць
dek kvar чатырнаццаць plano плян
dekstra правы plenplena цалкам запоўнены
maldekstra левы poŝto пошта
dolĉa салодкі raporti паведамляць, расказваць, рапартаваць
flanko бок sako мех, мяшок, торба
frue рана speco род, гатунак
hieraŭ учора sporto спорт
kvar чатыры strato вуліца
kvardek сорак ŝanco шанец, удача
kvardek kvar 44 tasko заданьне, задача
magazeno крама, магазін teo гарбата, чай
mateno раніца vendi прадаваць, гандляваць
meblo прадмет мэблі

bonŝanca шчасьлівы

devojiĝi (< de + voj + iĝi), "пазьбягаць", "ухіляцца"
       
16 - DEK SES

aĉa брыдкі, агідны, дрэнны manĝi есьці
atmosfero атмасфэра menuo мэню
bonkora сардэчны, добразычлівы, спагадлівы mil тысяча
bruna карычневы, руды milito вайна
biero піва militservo вайсковая служба
finfine урэшце (літ. у канцы канцоў) muziko музыка
flugi лятаць naŭ дзевяць
fojo раз noti занатоўваць, запісваць
furioza люты, разьюшаны, шалёны numero нумар
gratuli віншаваць ok восем
grupo група plafono столь
hundo сабака plato пліта, пласьціна
je неазначальны прадлог pseŭdo- псэўда-
ĵus тольк што reala рэальны, сапраўдны
kato кот rompi ламаць, ірваць; перапыняць
kelnero афіцыянт, кельнер salato салат
kia які soldato салдат, жаўнер
koko певень supo суп
koloro колер telero талерка
krom акрамя, апроч, апрача tri тры
kuko пірог, піражок turka турэцкі
kune разам vesti апранаць
kvin пяць

-aĉ- пагарда, зьнявага, прыніжэньне

domo, "дом" > domaĉo, "халупа"
hundo, "сабака" > hundaĉo, "шаўка"
ridi, "сьмяяцца" > ridaĉi, "насьміхацца"

-ido дзіця, нашчадак

koko, "певень" > kokido, "кураня" > kokidaĵo, "мяса кураняці", "кураціна" (kokino, "курыца")
porko, "свіньня" > porkido, "парася" > porkaĵo, "сьвініна" (porkino, "сьвінаматка", virporko, "парсюк; вяпрук")
bovo, "бык" > bovido, "цяля" > bovidaĵo, "цяляціна" (bovaĵo, "ялавічына"; bovino, "карова"; virbovo, "бык")
ĉevalo, "конь" > ĉevalido, "жарабя" (ĉevalino, "кабыла"; virĉevalo, "жарабец")

mil naŭcent naŭdek du, "1992"
dek du mil, "12,000"
kvincent kvindek kvin, "555"

kiu (асоба) / kia (якасьць):

Kiu li estas? - Jozefo. "Хто ён?" - "Язэп."
Kia li estas? - Bonkora. "Які ён?" - "Добразычлівы"
Kio li estas? - Raportisto. "Хто ён (які ягоны занятак)?" - "Карэспандэнт."

Kiun libron vi legas? - Gerda malaperis.
"Якую кнігу ты чытаеш?" - "Gerda malaperis."
Kian libron vi legas? - Lernolibron.
"Якога роду кнігу ты чытаеш?" - "Падручнік."

Заўважце: "okazo" мае тры значэньні:

(1) здарэньне; (2) выпадак; (3) магчымасьць
       
17 - DEK SEP

aperi з'яўляцца, паказвацца, апынацца lasta апошні
deksepa 17-ы marko марка (гандлёвая)
dua другі, 2-і mono грошы
edzo муж motivo матыў
edzino жонка plaĉi падабацца
frato брат preskaŭ амаль
fratino сястра pro праз, па прычыне, дзеля
gardi захоўваць, берагчы; сьцерагчы, пільнаваць problemo праблема
sin gardi клапаціцца пра сябе, сьцерагчыся, берагчыся riĉa багаты
singarda асьцярожны, пільны rolo роля
historio гісторыя sep сем
honesta сумленны, прыстойны serĉi шукаць
ia якісьці, нейкі solvi вырашаць, рашаць
jaro год suko сок
jarcento стагодзьдзе ŝtele крадком, употай
kapti лавіць, хапаць ŝteli красьць, выкрадаць
konduki весьці, праводзіць tipo тып, мадэль
kontroli правяраць, кантраляваць tria трэці
krimo злачынства uzi карыстацца, выкарыстоўваць, ужываць
kvara чацьверты

-ano член групы; насельнік, жыхар

urbo, "горад" > urbano, "гараджанін"
Novjorko, "Нью-Ёрк" > novjorkano, "жыхар Нью-Ёрка"
polico, "паліцыя" > policano, "супрацоўнік паліцыі (policisto, "паліцыянт")
lando, "краіна" > samlandano, "суайчыньнік" ("жыхар той самай краіны")

ge- асобы абодвух полаў

frato, "брат" > gefratoj, "браты і сёстры"
patro, "бацька" > gepatroj, "бацькі", "бацька і маці"
sinjoro X (Ikso), "Спадар X" > gesinjoroj X, "Спадар і спадарыня X"

"Узяць шлюб":

Jozefo edziĝis, "Язэп ажаніўся" (літ. "стаў мужам")
Marta edziniĝis, "Марта выйшла замуж" (літ. "стала жонкай")
Jozefo kaj Marta geedziĝis, "Язэп і Марта ўзялі шлюб" (літ. "сталі мужам і жонкай")
       
18 - DEK OK

antaŭ longe намнога раней, задоўга да obei слухацца, падпарадкоўвацца
aparato апарат obstina упарты; настойлівы
baki пячы oranĝo апельсін
bezoni мэць патрэбу pasi праходзіць, пераходзіць
brakhorloĝo гадзіньнік (на руцэ) pasigi праводзіць час
dokumento дакумэнт plumo пяро
elporti вынесьці pomo яблык
filo сын preni браць
filino дачка principo прынцып
frukto плод, фрукт promesi абяцаць
hejmo дом, месца жыхарства radio радыё
hejme дома, у хаце sata сыты
hejmen дахаты serpento зьмяя
horloĝo гадзіньнік skribi пісаць
ĵeti кідаць suferi пакутваць, мучыцца
kasedo касэта ŝanĝi мяняць
legi чытаць ŝanĝiĝi мяняцца
letero ліст ŝiri ірваць, зрываць
malsata галодны terura жахлівы
malsati быць галодным, галадаць tial таму

senigi iun je io, "пазбаўляць кагосьці чагосьці" (senigi = igi sen)

"таму, за (калі ?)" = antaŭ :

li laboris ĉi tie antaŭ du jaroj, "ён працаваў тут два гады таму"
ŝi alvenis antaŭ unu horo, "яна прыйшла гадзіну таму назад"
antaŭ kelkaj minutoj, "некалькі хвілінаў таму"

"пасьля, праз" = post :

li revenos post du tagoj, "ён вернецца праз два дні"
mi estos kun vi post du minutoj, "я буду з вамі праз дзьве хвіліны"
       
19 - DEK NAŬ

Усе словы (або карані словаў) у разьдзеле 19 вы ўжо бачылі і мусіце разумець іх безь вялікіх высілкаў.
       
20 - DUDEK

amatoro аматар onklo дзядзька
aŭskulti слухаць onklino цётка
bonvena жаданы, вітаны prezenti прапанаваць; знаёміць; прадстаўляць
celo мэта, цэль salti скакаць
ĉiu кожны savi ратаваць
digna высакародны, дастойны seruro замок
diversa розны, разнастайны, усялякі ses шэсьць
dubi сумнявацца streĉi напружыць, нацягнуць
emo схільнасьць sub пад
esplori дасьледваць, вывучаць, расьсьледваць teni трымаць
esploro дасьледваньне, рассьледваньне sin teni трымацца, паводзіць сябе, ставіцца
kisi цалаваць sinteno стаўленьне, паводзіны
kondiĉo умова traduki перакладаць
malkovri адкрыць, выявіць trans цераз, праз, за, паўз
necesa неабходны verda зялёны
nigra чорны viziti наведваць

-anto той, хто робіць... (цяперашні час)

legi, "чытаць" > leganto, "чытаць"
aŭskulti, "слухаць" > aŭskultanto, "слухач"

-into той, хто (з)рабіў... (прошлы час)

kapti, "захапіць" > kaptinto, "выкрадальнік", "той, хто захапіў закладніка"
savi, "ратаваць" > savinto, "выратавальнік" (пасьля апэрацыі ратаваньня)

       
21 - DUDEK UNU

adiaŭ бывай kolbaso каўбаса
alpreni прыняць, узяць сабе konstante пастаянна, стала
aresti арыштаваць kopio копя
aviadi ляцець (самалётам) lakto малако
aviadilo самалёт lando краіна
bando банда libro кніга
bileto білет, квіток lui наймаць, браць напракат
botelo бутэлька membro член, удзельнік, чалец, сябра
Budho Буда morala маральны
detalo дэталь naski нараджаць
difini вызначаць, даваць азначэньне naskiĝi нараджацца
elito эліта ortodoksa артадаксальны, прававерны; праваслаўны
enamiĝi закахацца (en + am + iĝi) persekuti перасьледваць
filozofio філасофія popolo народ
firma моцны, цвёрды, устойлівы protestanto пратэстант
flughaveno аэрапорт regiono рэгіён, раён
foto фатаграфія, фота religio рэлігія
harmonio гармонія signalo сігнал
haveno гавань, порт sindonema (сама)адданы (= ema doni sin)
indiki паказваць, абазначаць, адзначаць societo таварыства, суполка, грамада
insulo востраў ŝtato дзяржава
islamo іслам tendo палатка, тэнт
jen... jen... то... то... trezoro скарб
judo габрэй, юдэй valori каштаваць, мець каштоўнасьць ці значэньне
katoliko католік valoro каштоўнасьць, значэньне
kaverno пячора

       
22 - DUDEK DU

danci танцаваць parto частка, доля
familio сям'я prepari рыхтаваць
gardostari вартаваць, стаяць на варце rimedo сродак, спосаб
hodiaŭ сёньня supre наверсе, уверсе
kosti каштаваць supren наверх, уверх
malsupre унізе ŝipo карабель
malsupren уніз temperaturo тэмпература
maro мора tero зямля
morgaŭ заўтра vetero надвор'е
multekosta дарагі, каштоўны vojaĝi падарожнічаць, вандраваць
pagi плаціць

-eca: падобны, маючы характар...., маючы дачыненьне да...
infano, "дзіця" > infaneca, "дзіцячы"
sola, "адзіны, адзінкавы; сам" > soleca, "самотны"
ruĝa, "чырвоны" > ruĝeca, "чырванаваты"
       
23 - DUDEK TRI

angla ангельскі kontraŭ супраць
desegni маляваць, чарціць korko корак
desegno малюнак, чарцёж literaturo літаратура
ilo сродак, прылада, інструмэнт protekti абараняць
kavo яма, упадзіна, роў signo знак
kies чый telefono тэлефон
kofro куфар, скрыня, валізка tiri цягнуць, валачы

       
24 - DUDEK KVAR

apliki дадаваць; прымяняць; карыстацца materio матэрыя, матар'ял
biblioteko бібліятэка metodo мэтад
ĉesi пераставаць, спыняцца, спыняць, пакідаць monato месяц
defendi абараняць muzeo музэй
fundo дно narkoanalizo нарка-аналіз
ĝenerala агульны, усеагульны, генэральны operacio апэрацыя
ĝisfunde цалкам, дасканала (літ.: да дна) paĝo старонка
hazarde выпадкова, неспадзявана praktiko практыка
hazardo выпадковасьць, неспадзяванасьць privata прыватны
hospitalo шпіталь proksimume прыблізна
influo уплыў renkonti сустрэць
injekti упрыснуць, увесьці, ін'ектаваць renkontiĝi сустрэцца
institucio установа, інстытут (грамадзтва) respekti паважаць, шанаваць
justa справядлівы sankta сьвяты
kirurgio хірургія (навука, практыка) solena урачысты
koncerna зацікаўлены, маючы дачыненьне spirito дух, душа
konsisti складацца з..., заключацца ў... studi вывучаць; дасьледваць
konstati канстатаваць, пацьвярджаць, устанаўліваць Vatikano Ватыкан

       
25 - DUDEK KVIN

dio бог kurso курс
estimi паважаць organizi арганізаваць
farti жыць; мецца, пачувацца paperujo кашалёк
insisti настойваць pluraj многія, дадатковыя
inviti запрашаць rifuzi адмовіць, адмовіцца
kadro кадр, рамка stato стан, становішча
kolego калега teksto тэкст
komenti камэнтаваць