----------------------------------------------------------------------- 1 (UNU) al a, para alta alto, alta angulo a^ngulo bela bonito, bonita, belo, bela blonda loiro, loira, louro, loura demandi perguntar demando pergunta diri dizer ebla possi'vel eble talvez, possivelmente en em, dentro de esti ser, estar fakte de fato fakto fato, ocorre^ncia granda grande ho oh! iri ir jen eis jes sim juna jovem kaj e kara caro, cara kio que, o que kiu quem, que, qual knabino menina knabo menino kun com la o, a, os, as labori trabalhar li ele mi eu mondo mundo multaj muitos, muitas multe muito, bastante ne na~o nenio nada nova novo, nova nu pois bem, ora (por exemplo: ora, no que diz respeito a...) nun agora nur somente okazi acontecer (la) plej o maiss restoracio restaurante rigardi olhar saluton alo^, ola', oi! sed mas serioza se'rio, se'ria scii saber sidi estar sentado sincera sincero, sincera sola so', sozinho speciala especial spegulo espelho studento estudante (universita'rio) tiu aquele, aquela tro demais tuta inteiro, inteira, todo, toda tute inteiramente, totalmente universitato universidade veni vir vera verdadeiro, verdadeira vere na verdade, deveras ver^sajna verossi'mil ver^sajne talvez (verdadeiro) vi voce^, voce^s, tu, vo's virino mulher viro homem -o indica que a palavra esta' sendo usada como substantivo vera, "verdadeiro" > la vero, "a verdade" ebla, "possi'vel" > eblo, "possibilidade" li demandas, "ele pergunta" > demando, "uma pergunta" mi scias, "eu sei" > scio, "o saber, conhecimento" -a indica que a palavra esta' sendo usada como adjetivo viro, "homem" > vira "masculino" angulo, "a^ngulo" > angula, "angular" -e indica que a palavra esta' sendo usada como adve'rbio bela, "belo/a" > bele, "belamente" knabina, "pro'prio de meninas" > knabine, "da maneira das meninas" vi demandas, "voce^ pergunta, tu perguntas"> demande,"interrogativamente" -as indica que a palavra esta' sendo usada como verbo no Presente do Indicativo serioza, "se'rio/a" > mi seriozas, "eu sou/estou se'rio" kunsido (kun + sido), "um encontro" > vi kunsidas, "voce^ participa em uma reunia~o" -u indica que a palavra esta' sendo usada como verbo no Imperativo ou no Subjuntivo iru!, "va!" venu!, "venha!" vi sidas, "Voce^ esta' sentado" > sidu! "Assente-se" mal- contra'rio, anto^nimo alta, "alto/a" > malalta, "baixo/a" vero, "verdade" > malvero, "mentira" -in- sexo feminino knabo, "menino" > knabino, "menina" Kiu estas Gerda? "Quem e' Gerda?" Kiu scias? "Quem sabe?" Kiu knabo laboras? "Que menino trabalha?" Al kiu knabino li iras? "Em direcao a qual menina ele vai?" En kiu universitato ^si laboras? "Em que universidade ele trabalha?" la viro, kiu rigardas. "O homem que esta' olhando." la universitato, en kiu mi laboras. "A universidade na qual eu trabalho." la knabo, al kiu vi rigardas. "O menino para o qual voce^ olha." ----------------------------------------------------------------------- 2 (DU) agi agir alia outro, outra bona bom, boa bone bem certa certo, certa certe certamente ^cu Sera' que? (indica a interrogac,a~o) diable ! diabos! diablo diabo direkto direction diskreta discreto, discreta dum durante ej ! ei, oh! forta forte halti parar i^gi tornar-se ili eles, elas inter entre, no meio de io algo, alguma coisa iom um pouco iom post iom pouco a pouco iomete um pouquinho ke que (exemplo: Eu sei que ..., ele diz que ...) kvaza~u como se lia seu, dele mano ma~o mistera misterioso, misteriosa mistere misteriosamente mistero miste'rio montri mostrar natura natural nature naturalmente naturo natureza ne plu na~o mais ni no's pala pa'lido, pa'lida paroli falar peti pedir plu mais tempo, ainda, adiante pordo porta post apo's, depois prava que tem raza~o pravi ter raza~o prave com raza~o proksima pro'ximo, pro'xima rapida ra'pido, ra'pida reveni voltar se se (conj.) stari estar de pe' stranga estranho, estranha strange estranhamente ^si ela ^sia seu, dela taso xi'cara tre muito (adv.) turni virar ulo um sujeito, um cara vidi ver voli querer ^cu : li venas, "Ele vem" > ^cu li venas?, "Ele vem?" vi scias, "Voce^ sabe" > ^cu vi scias?, "Voce^ sabe?" -i^g- tornar-se, vir a ser proksima, "pro'ximo" > ili proksimi^gas, "eles se aproximam" stara, "de pe'" > li stari^gas, "ele fica de pe', se levanta" viro, "homem", > la knabo viri^gas,"o menino esta' se tornando um homem" rapida, "ra'pido" > rapidi^go, "acelerac,a~o" re- repetic,a~o, volta ^si vidas, "ela ve^" > ^si revidas, "ela reve^" li forti^gas, "ele se fortalece" > li reforti^gas, "ele se refortalece " bela, "bela" > ^si rebeli^gas, "ela se torna novamente bela" -ulo pessoa, indivi'duo juna, "jovem" > junulo, "um jovem, rapaz" forta, "forte" > fortulo, "um homem forte" -n complemento do objeto direto de um verbo li vidas vin, li vin vidas, vin li vidas, vidas li vin, vidas vin li, "ele ve^ voce^" vi vidas lin, vi lin vidas, lin vi vidas, vidas vi lin, vidas lin vi, "voce^ o ve^" Mi ne vidas, ^cu estas io inter mi kaj vi. "Eu na~o vejo, se ha' algo entre mim e voce^." Mi ne vidas, se estas io inter mi kaj vi. "Eu na~o vejo, caso haja algo entre mim e voce^." ----------------------------------------------------------------------- 3 (TRI) ami amar amo amor anka~u tambe'm aspekti ter aspecto de, ter apare^ncia de aspekto aspecto, apare^ncia bonan tagon bom dia ^ce junto a de de (posse) deklari declarar deklaro declarac,a~o esprimi exprimir esprimo expressa~o grava importante gravi ter importa^ncia ^gi ele, ela (referindo-se a coisas) jam ja' kiel como, assim como kompreneble certamente, claro kompreni compreender ne gravas isso na~o tem importa^ncia pardoni perdoar permesi permitir pli mais povi poder, ser capaz de povo poder (subst) preferi preferir pri a respeito de, de saluti saudar simpla simples spiono espia~o sur sobre tablo mesa tago dia tamen contudo, todavia tio isso, aquilo tuj logo, imediatamente viza^go face, rosto tio ne gravas "isso na~o tem importa^ncia" ne tio gravas "na~o e' isso que tem importa^ncia" li aspektas kiel studento "ele tem um jeito de estudante" ^si aspektas june "ela parece jovem, ela tem um ar de jovem" -j plural viro, "homem" > viroj, "homens" virino, "mulher" > virinoj, "mulheres" juna viro, "jovem homem" > junaj viroj, "jovens homens" bela tago "lindo dia" > belaj tagoj, "lindos dias" -i infinitivo kompreni estas pardoni, "compreender e' perdoar" mi salutas lin, "eu o sau'do"; mi volas saluti lin, "eu quero sauda'-lo" li komprenas, "ele compreende"; li povas kompreni, "ele pode compreender"; la povo kompreni, "a capacidade de compreender" -is verbo, passado mi estis "eu era", "eu fui", "estive", "estava" li venis "ele veio", "ele vinha" -ebl- possibilidade kompreni, "compreender" > komprenebla, "compreensi'vel" vidi, "ver" > videbla "visi'vel" > nevidebla, "invisi'vel" mal- utilizado para obter o anto^nimo, o contra'rio. ami, "amar" ne ami, "na~o amar" malami, "odiar" forta, "forte" ne forta / neforta, "que na~o e' forte" malforta, "fraco" amdeklaro = deklaro de amo = deklaro pri amo ----------------------------------------------------------------------- 4 (KVAR) afero coisa, nego'cio, assunto a^jo coisa, objeto (sino^nimo de "afero", mas mais concreto) anta~u antes de, diante de (prep.) anta~ue anteriormente (adv.) arto arte deziri desejar do enta~o ekzisti existir fako especialidade, disciplina, departamento ideo ide'ia instrui ensinar, instruir kiam quando komuniki comunicar koni conhecer konsideri considerar konsenti consentir, estar de acordo kriptaj^o coisa cifrada, criptograma, mensagem secreta kripta (em linguagem) secreta, cifrada kriptografio criptografia lerni aprender lingvo li'ngua lingvistiko lingui'stica malpli menos mesa^go mensagem neniam jamais, nunca nomo nome oni a gente, (...)-se por por, para, a fim de profesoro professor (faculdade, ni'vel acade^mico) respondi responder rilati referir-se, ter relac,a~o com, dizer respeito a rilato relac,a~o scienco cie^ncia(s) sekreta secreto sekreto segredo temi pri tratar de temas pri trata-se de temo tema, assunto voli diri querer dizer, significar ne tute na~o totalmente tute ne de modo algum mi ne tute komprenas "na~o compreendo bem", "inteiramente", "perfeitamente" mi tute ne komprenas "na~o compreendo de modo algum" -a^jo (coisa concreta, que e' caracterizada por ...) nova "novo/nova" > nova^jo "novidade", "inovac,a~o" okazi "acontecer", "ocorrer" > okaza^jo "acontecimento", "ocorre^ncia" arto "arte" > arta^jo "objeto de arte" stranga "estranho/estranha" > strangaj^o "coisa estranha", "esquisita" kripta^jo = kripta afero, io kripta kripta^joscienco = scienco pri kripta^joj ----------------------------------------------------------------------- 5 (KVIN) absurda absurdo, absurda ankora~u ainda ankora~u ne ainda na~o atenti prestar atenc,a~o atento atenc,a~o cetere de resto, ale'm do mais ^ci (indica a proximidade) ^ci tie aqui tie ^ci aqui ^ci tio isto tio ^ci isto ^ci tiu este, esta tiu ^ci este, esta da de (quantidade) dramo drama drogo droga evidenta evidente eta pequeno, pequena for longe, ao longe, ausente (indica separac,a~o, o ato de se distanciar) havi ter imagi imaginar imago imaginac,a~o iu algue'm ka^se `as escondidas ka^si esconder normala normal ofta frequente ofte frequentemente, muitas vezes paro par, dupla peco pedac,o plena pleno, cheio plene plenamente, inteiramente, completamente, totalmente po^so bolso promeni passear sekundo segundo (de tempo) subita su'bito, repentino subite subitamente, repentinamente substanco substa^ncia sukcesi conseguir, ter sucesso sukero ac,u'car super acima de, por cima de ^sajni parecer tiam enta~o tie la' tiel assim, desse modo tio ^ci = ^ci tio tiu ^ci = ^ci tiu tie ^ci = ^ci tie tiu ^ci viro estas juna, "este homem e' jovem" tio ^ci estas nekomprenebla, "isto e' imcompreensi'vel" -us futuro do prete'rito, condicional se mi konus lin, mi irus, "se eu o conhecesse, eu iria" mi dezirus demandi vin, "eu desejaria perguntar a voce^" -n indica o objeto direto mi konas tiun junan viron, "eu conhec,o esse rapaz" tiun junan viron mi konas, "eu conhec,o esse rapaz" tiun junan viron konas mi, "eu conhec,o esse rapaz" tiu juna viro konas min, "esse rapaz conhece-me" tiu juna viro min konas, "esse rapaz conhece-me" min konas tiu juna viro, "esse rapaz conhece-me" kiu vidis lin?, "quem o viu ?" kiun vidis li?, "quem ele viu ?" la viro, kiun rigardis la knabino, "o homem que a menina olhava" la viro, kiu rigardis la knabinon, "o homem que olhava a menina" ek- indica comec,o de ac,a~o ou ac,a~o momenta^nea iri, "ir" > ekiri, "por-se a caminho" sidi, "estar assentado" > eksidi, "sentar-se" -et- diminutivo virino, "mulher" > virineto, "mulher baixinha" bela, "bonito, bonita" > beleta, "bonitinho, bonitinha" mi komprenas, "eu compreendo" > mi komprenetas, "eu compreendo um pouco" for- indica afastamento, dista^ncia iri, "ir" > foriri, "ir embora, ausentar-se" esti, "ser, estar" > foresti, "estar ausente" > foresto, "ause^ncia" -ujo indica o continente total, aquilo que conte'm outra coisa sukero, "ac,u'car" > sukerujo, "ac,ucareiro" ----------------------------------------------------------------------- 6 (SES) amba~u ambos, os dois a~udi ouvir bruo barulho decidi decidir decido decisa~o devi dever (verbo) devo dever (subst.) diskuti discutir diskuto discussa~o fali cair falo queda kafo cafe' koridoro corredor (casa) meti po^r, colocar observi observar pensi pensar perdi perder resti restar, ficar riski arriscar, correr o risco risko risco, perigo sama igual, mesmo tempo tempo (relo'gio) timi temer, ter medo de trankvila tranquilo, tranquila, calmo, calma, sossegado ^cu li iras? "sera' que ele vai ?" ^cu li iru? "sera' que ele deve ir ?" ^cu li irus? "sera' que ele iria ?" kion mi diras? "o que e' que eu estou dizendo ?" kion mi diru? "o que e' que eu tenho que dizer ?" la taso falis sur la tablo, "a xi'cara caiu na mesa (estava na mesa e caiu)" la taso falis sur la tablon, "a xi'cara caiu na mesa ( estava acima da mesa e caiu nela" li promenis en la ^gardeno, "ele passeava no jardim" li promenis en la ^gardenon, "ele passeando entrou no jardim" ----------------------------------------------------------------------- 7 (SEP) almena~u ao menos apena~u apenas, nem mesmo a~utoritato autoridade bati bater doktoro doutor dormi dormir fari fazer flegi cuidar, tratar de flegisto enfermeiro flegistino enfermeira ^gis ate' ^gusta justo, exato informi informar informo informac,a~o kapo cabec,a komforta conforta'vel konscia consciente konscii ter conscie^ncia de konscio conscie^ncia koro corac,a~o kuraci curar kuracisto me'dico ku^si estar deitado memori lembrar-se de ol do que (mais, menos...) opinii ser de opinia~o que... opinio opinia~o piedo pe' pozicio posic,a~o semajno semana sendi enviar, mandar unu um, uma unua primeiro, primeira unue primeiramente, primeiro vivi viver voki chamar -os futuro mi estos, "eu serei, estarei" ^cu vi venos? "voce^ vira', vai vir ?" ili komprenos, "eles compreendera~o" -isto indica a profissa~o, a ocupac,a~o habitual instrui, "ensinar" > instruisto, "professor (na~o de faculdade)" labori, "trabalhar" > laboristo, "trabalhador, opera'rio" Nota: No plural, a terminac,a~o -n e' adicionada `a terminac,a~o -j: mi konas belajn knabinojn, "eu conhec,o bonitas garotas" grandajn manojn li havas, "ele tem ma~os grandes" la viroj, kiujn ^si amas, "os homens que ela ama" la viroj, kiuj ^sin amas, "os homens que a amam". A terminac,a~o -n na~o e' utilizada unicamente para indicar o complemento do objeto direto, ou a direc,a~o de um movimento, mas tambe'm na expressa~o do momento, da durac,a~o, da medida, do valor, quando se omite a preposic,a~o: mi restis la tutan semajnon, "eu fiquei a semana toda" nesse caso a terminac,a~o -n substitui a preposic,a~o que fica assim suben- tendida; assim, se voce^ utiliza uma preposic,a~o, voce^ na~o deve utilizar a terminac,a~o -n, e voce^ pode nesse caso exprimir a mesma ide'ia com a frase: mi restis dum la tuta semajno, "eu fiquei durante toda a semana" li venis la postan tagon, "ele veio no dia seguinte" ^gi estas unu metron alta, "ela (coisa) tem um metro de altura" ----------------------------------------------------------------------- 8 (OK) atendi esperar, aguardar a~u ou a~uto automo'vel, carro a~utomato auto^mato balda~u em breve buso o^nibus ^cambro quarto (de casa) ^car porque (resposta) ^ciaokaze em todo caso destino destino, destinac,a~o e^c ate' mesmo ekster fora de ekstere do lado de fora, fora eksteren para fora el saindo de helpi ajudar korpo corpo kruro perna longa longo, longa mem (ele) mesmo, (ela) mesma memserva auto-servic,o memserva restoracio restaurante com auto-servic,o nokto noite pa^si dar passos, caminhar pa^so passo per com, por meio de ru^ga vermelho sekvi seguir senti sentir servi servir si se (pronome) suspekti suspeitar tien para la' tomato tomate tra atrave's urbo cidade vespero tarde/noite, anoitecer -ejo indica lugar dormi, "dormir" > dormejo, "dormito'rio"("quarto de dormir" se diz dormo^cambro) lerni, "aprender" > lernejo, "escola" li a~utas en la urbo, "ele anda de carro na cidade (esta' na cidade e anda de carro dentro dela)" li a~utas en la urbon, "ele vai para a cidade de carro (esta' fora da cidade e vai de carro para ela" li a~utas tie, "ele anda de carro la'" li a~utas tien, "ele vai para la' de carro" ^si mem diris ^gin, "ela mesma disse isso" e^c ^si diris ^gin, "ate' (mesmo) ela disse isso" ^si diris ^gin al si, "ela disse isso para si mesma" ili komprenos tion mem, "eles compreendera~o isso por conta pro'pria" ili komprenos sin, "eles se compreendera~o" ili komprenos unu la alian, "eles se compreendera~o um ao outro" ili komprenos ilin, "eles os compreendera~o" li servis ^sin, "ele a serviu" li servis lin, "ele o serviu" li servis sin, "ele serviu-se" li amis ^sian flegistinon, "ele gostava da enfermeira dela" li amis lian flegistinon, "ele gostava da enfermeira dele" li amis sian flegistinon, "ele gostava de sua (pro'pria) enfermeira" "eu irei para la' de carro": mi tien iros a~ute (eu irei para la' "motorizado") mi tien iros per a~uto (eu irei para la' de carro) mi tien iros en a~uto (eu irei para la' num carro) ----------------------------------------------------------------------- 9 (NA~U) administra administrativo (administrativa) administri administrar ajn qualquer iu ajn qualquer um, quem quer que seja io ajn qualquer coisa, na~o importa o que amiko amigo bani banhar bani sin banhar-se blua azul dika gordo/a, grosso/a epoko e'poca generacio gerac,a~o grasa gordo/a, gorduroso/a haro cabelo homo homem, ser humano kelkaj alguns, algumas kial por que^? kie onde kie ajn na~o importa onde, onde quer que seja kiu ajn quem quer que seja, qualquer um kiun ajn a quem quer que seja, a qualquer um klaso classe kompati ter compaixa~o, do', compadecer-se de kompatinda digno de do' kredi crer, acreditar lasi deixar loko local, lugar meze de no meio de mezo meio, metade minuto minuto (tempo) muro muro, parede neniu ningue'm ofico func,a~o, ocupac,a~o oficejo escrito'rio okulo olho (subst.) okupi ocupar okupi^gi pri ocupar-se de okupi sin pri = okupi^gi pri provi provar, experimentar, tentar ronda redondo, redonda, circular rondo ci'rculo, grupo sana sa~o, com sau'de sen sem sveni desmaiar tradicio tradic,a~o trovi encontrar tu^si tocar ur^ga urgente vorto palavra vortaro diciona'rio zorgi cuidar de, preocupar-se zorgo cuidado, preocupac,a~o kien ajn vi iros, mi sekvos vin, "onde quer que voce^ va' eu o seguirei" mi faros kion ajn vi diros, "eu farei tudo o que voce^ disser" li diras ion ajn, "ele diz qualquer coisa" iru ien ajn, "va' para onde quer que seja" -ita partici'pio passado passivo fari, "fazer" > farita, "feito" vidi, "ver" > vidita, "visto/a" perdita peco, "uma pec,a perdida" ni estas informitaj, "no's estamos informados" -ad- indica uma ac,a~o prolongada ou repetida paroli, "falar" > paroladi, "falar longamente", "fazer um discurso" la penso, "o pensamento" > la pensado, "o ato de pensar (reflexa~o)" memoro, "memo'ria" > memorado "rememorac,a~o, a ac,a~o de lembrar-se" la respondo estis longa, "la resposta foi comprida" la respondado estis longa, "foi necessa'rio muito tempo para responder tudo", "o fato de responder ocupou muito tempo" li rigardis, "ele olhou", li ekrigardis, "ele olhou de relance", li rigardadis, "ele contemplou", -ar- indica grupo, colec,a~o, conjunto vorto, "palavra" > vortaro, "diciona'rio", "vocabula'rio" homo, "ser humano" > homaro, "humanidade" la studentaro, "o corpo de estudantes (de universidade)" la kuracistaro, "o corpo me'dico", -inda indica o valor, o me'rito ami, "amar" > aminda, "ama'vel" vidi, "ver" > vidinda, "digno/a de ser visto/a" havi, "ter" > havinda, "que vale a pena ter" inda / ebla: havinda, "que vale a pena ter", havebla, "que se pode ter, disponi'vel" aminda, "que merece ser amado/a", amebla, "que se pode amar" sen sem senkora, "sem corac,a~o"; senforta, "sem forc,a"; senhelpa, "desamparado/a, sem ajuda"; senkompate, "sem compaixa~o" ----------------------------------------------------------------------- 10 (DEK) aventuro aventura dan^gero perigo danki agradecer ege extremamente ema tendo a tende^ncia a, inclinado/a a emi ser inclinado/a a facila fa'cil fidi ter confianc,a, confiar fu^si fazer mal, estragar reciproke reciprocamente, mutuamente silenti ficar calado, silenciar silento sile^ncio sinjoro senhor ^sati gostar de, apreciar unua primeiro, primeira -eg- aumentativo bona, "bom, boa" > bonega, "excelente" bela, "bonito/a" > belega, "lindi'ssimo/a, esple^ndido/a" urbo, "cidade" > urbego, "cidade muito grande" labori, "trabalhar" > laboregi, "trabalhar muito" -em- indica inclinac,a~o, tende^ncia, propensa~o paroli, "falar" > parolema, "falador, falante, conversador" agi, "agir" > agema, "ativo", "realizador" timi, "temer" > timema, "temeroso", "ti'mido", "medroso" mis- indica se errado, mal, inconveniente, falso ou inadequado kompreni, "compreender" > miskompreni, "compreender mal" kompreno, "compreensa~o" > miskompreno, "compreensa~o errada" pa^si, "andar, dar passos" > mispa^si, "dar passo(s) em falso" pa^so, "um passo" > mispa^so, "um passo em falso" ----------------------------------------------------------------------- 11 (DEK UNU) afabla afa'vel akcepti aceitar, acolher, receber (em casa) aldoni acrescentar aran^gi arrumar, organizar banala banal bonvoli dignar-se, fazer o favor ^ciam sempre dankon obrigado/a, agradecido/a ne dankinde de nada entute em suma fermi fechar fini terminar funkcii funcionar ^geni incomodar igi fazer, tornar kontenta contente, satisfeito/a kiel eble plej o mais.... possi'vel konsentite de acordo malfermi abrir maniero maneira manki faltar mekaniko meca^nica, mecanismo miksi misturar miri admirar motoro motor objekto objeto oportuna oportuno, oportuna, co^modo, c^omoda ordo ordem, arranjo panei enguic,ar, dar pane paneo pane ripari reparar, consertar ripeti repetir sa^ga sensato/a, prudente, sa'bio/a seka seco, seca tia tal, de tal espe'cie trovi^gi encontrar-se turni sin al dirigir-se para veturi andar (em vei'culo), viajar -ante geru'ndio, forma adverbial laborante, li silentis, "trabalhando, ele ficou calado" ni diskutis promenante, "discutimos passeando" vi lernos la lingvon parolante ^gin, "voce^ aprendera' a li'ngua falando-a" -ig- tornar, fazer granda, "grande" > grandigi, "tornar grande", "aumentar" (pli) forta, "(mais) forte" > (pli)fortigi, "reforc,ar", "tornar mais forte" facila, "fa'cil" > faciligi, "facilitar" scii, "saber" > sciigi, "informar", "cientificar" ou "fazer saber" stari, "ficar de pe'" > starigi, "po^r de pe'", "erguer", "levantar" kontenta, "contente" > kontentiga, "satisfato'rio" maltrankvila, "inquieto/a", "angustiado/a" > maltrankviliga, "inquietante", "angustiante" -ilo instrumento, que serve para... labori, "trabalhar" > laborilo, "instrumento de trabalho" dormi, "dormir" > dormigi, "fazer dormir" > dormigilo, "soni'fero" veturi, "ir em vei'culo" > veturilo, "vei'culo", "carro" ----------------------------------------------------------------------- 12 (DEK DU) a^ceti comprar akvo a'gua apud perto de, junto a brando aguardente ^cio tudo denove novamente, de novo doloro dor doni dar duone pela metade eksplodi explodir fra~ulino senhorita glaso copo ^gemi gemer heziti hesitar ja de fato, na verdade kiom quanto klara claro, clara kvankam apesar de, embora lar^ga largo la~u segundo, conforme (prep.) morti morrer plezuro prazer polico poli'cia porti levar, carregar pripensi refletir ricevi receber se^go cadeira soifi ter sede soifo sede sufi^ca suficiente tiom tanto trinki beber al- a, ate' veni, "vir" > alveni, "chegar" iri, "ir" > aliri, "aproximar-ser", "ir ate'" porti, "portar" > alporti, "trazer" paroli, "falar" > alparoli, "dirigir a palavra", "falar com" kapjesi = kap + jes + i = "fazer sim com a cabec,a" scivola = sci + vol + a = "curioso/a" ("saber" + "querer" + desine^ncia adjetiva = "quem quer saber") Obs: kurioza = curioso/a significando estranho, incomum. klarigi = klar + ig + i = "explicar"("claro" + "tornar" + desine^ncia verbal) = "tornar claro") surviza^ge = sur + viza^g + e = "sobre o rosto" ( "sobre" + "rosto" + desine^ncia adverbial = sur (la, lia, ^sia) viza^go) -a > -e: facila laboro, "um trabalho fa'cil", facile labori, "trabalhar facilmente" la laboro estas facila, "o trabalho e' fa'cil" labori estas facile, "trabalhar e' fa'cil" estas facile labori, "e' fa'cil trabalhar" estas bone lerni la lingvon, "e' bom aprender a li'ngua" ripari la a~uton estas dezirinde, "e' bom (deseja'vel) consertar o carro" riparado de la a~uto estas dezirinda, "o conserto do carro e' deseja'vel" tiu demando estas nediskreta, "esta pergunta e' indiscreta" tion demandi estas nediskrete, "e' indiscreto perguntar isso" estis klare, ke la laboron faros li, "estava claro que ele faria o trabalho" estis klara decido, ke la laboron faros li, "estava clara a decisa~o de que ele faria o trabalho", estus bone, se vi povus veni, "seria bom se voce^ pudesse vir" estus bona afero, se vi povus veni, "seria uma boa coisa se voce^ pudesse vir" "ja" refere-se em geral a` causa do assunto da frase precedente, mas permite tambe'm destacar um ponto particular: mi ne povas ^gin porti, ^gi ja estas tro granda, "na~o posso carrega'-lo, e' de fato grande demais" li certe venos, li ja tre deziras vidi vin, "ele vira' certamente, ele de fato quer muito ver voce^" vi ja scias ..., "voce^ bem sabe ...", ^cu li ne venos? - jes ja!, "Ele vira' ?" - "mas e' claro que sim!" ----------------------------------------------------------------------- 13 (DEK TRI) absorbi absorver beda~uri lamentar, ter pena centro centro da~uri durar da~urigi continuar (alguma coisa) ekzemplo exemplo feli^ca feliz feli^ce felizmente forgesi esquecer ^gentila gentil ^goja alegre ^gojo alegria hotelo hotel ie em algum lugar interesa interessante interesi interessar internacia internacional komenci comec,ar konato conhecimento koncerni ter relac,a~o, relacionar-se koncerne ...n com relac,a~o a... krome ale'm disso kutimi estar habituado a, ter o costume kutimo costume momento momento nacia nacional nacio nac,a~o nekonato (um) desconhecido perfekta perfeito, perfeita persono pessoa peza pesado, pesada preciza preciso, precisa proponi propor rajti ter o direito de rajto direito rakonti contar (histo'ria) ridi rir rideti sorir rimarki notar, observar simila similar, semelhante stulta estu'pido, estu'pida, bobo, boba ^sofori dirigir (carro) ^soforo motorista teatro teatro vojo caminho, via koncerne vian proponon, "no que diz respeito a sua proposta..." kiom koncernas min, "no que me diz respeito" ----------------------------------------------------------------------- 14 (DEK KVAR) aero ar brako brac,o domo casa du dois, duas esperi esperar fantomo fantasma fenestro janela fenestrokovrilo postigo (de janela) horo hora humuro humor iam uma vez, certa vez infano crianc,a kampo campo kanti cantar kovri cobrir krii gritar kuri correr kura^ga corajoso, corajosa kura^go coragem laca cansado, cansada la~uta (em voz) alta, forte libera livre lito cama ludi jogar lumo luz malanta~u atra's de mar^si marchar, andar monto montanha movi mover muskolo mu'sculo nek... nek... nem... nem... nenie em nenhum lugar patro pai patrino ma~e plendi queixar-se plori chorar pura puro, pura, limpo, limpa roko rocha sinsekve consecutivamente situacio situac,a~o soni soar, tocar suno sol ^slosi fechar com chave ^slosilo chave ^stono pedra varma quente veki acordar, despertar (algue'm) vo^co voz -ata partici'pio passivo presente konata, "que e' conhecido/a" rigardata, "que se olha, que e' olhado" -inta partici'pio ativo passado aminta, "que amou" laborinta, "que trabalhou" -eco ide'ia abstrata, qualidade amiko, "amigo" > amikeco, "amizade" libera, "livre" > libereco, "liberdade" viro, "homem" > vireco, "virilidade" pura, "puro/a, limpo/a" > pureco, "pureza", "limpeza" unu, "um" > unueco, "unidade" -i^g- ac,a~o de tornar-se mi vekas lin, "eu o acordo", li veki^gas, "ele acorda"; mi movas ^gin, "eu o/a movo", ^gi movi^gas, "ele/ela se move"; li komencas la rakonton, "ele comec,a a histo'ria", la rakonto komenci^gas, "a histo'ria comec,a" elliti^gi = i^gi el lito = "levantar-se" (sair da cama) -ata > -ita (comparar -as > -is) farata laboro, "um trabalho que esta' sendo feito"; farita laboro, "um trabalho ja' terminado" [comp.: mi faras la laboron, "eu fac,o o trabalho", mi faris la laboron, "eu fiz o trabalho".] vekata amiko, "um amigo que se esta' tentando acordar", vekita amiko, "um amigo que ja' foi acordado" la sekvata persono, "a pessoa que esta' sendo seguida" la sekvita persono, "a pessoa que foi seguida" -ega (aumentativo), -iga (causalidade): lacega, "esgotado", "terrivelmente cansado/a" laciga, "fatigante" "cansativo" kura^gega, "extremamente corajoso/a", "intre'pido/a" kura^giga, "encorajador/a" ----------------------------------------------------------------------- 15 (DEK KVIN) cent cem ^cefa principal ^cokolado chocolate dek dez dek kvar quatorze dekstra direito/a (lado) maldekstra esquerdo/a (lado) dol^ca doce flanko lado frue cedo hiera~u ontem kvar quatro kvardek quarenta kvardek kvar quarenta e quatro magazeno loja mateno manha~ meblo mo'vel (subst.) nazo nariz pano pa~o papero papel plani planejar plano plano plenplena lotado/a, totalmente cheio/a po^sto correio raporti relatar, comunicar sako saco speco espe'cie sporto esporte strato rua ^sanco chance tasko tarefa teo cha' vendi vender bon^sanca sortudo/a devoji^gi (< de + voj + i^gi), "desviar-se" ----------------------------------------------------------------------- 16 (DEK SES) a^ca ruim, sem valor, vil atmosfero atmosfera bonkora que tem bom corac'a~o, caridoso/a bruna marrom biero cerveja finfine finalemente, no final das contas flugi voar fojo vez furioza furioso/a gratuli felicitar, congratular grupo grupo hundo cachorro, ca~o je preposic,a~o sem sentido definido (a, de, com...) ^jus agora mesmo kato gato kelnero garc,a~o kia que, qual, que espe'cie koko galo koloro cor krom exceto, ale'm de, salvo kuko bolo kune junto kvin cinco man^gi comer menuo menu mil mil milito guerra militservo servic,o militar muziko mu'sica na~u nove noti notar numero nu'mero ok oito plafono teto plato placa, chapa pse~udo- pseudo- reala real rompi romper, quebrar salato salada soldato soldado supo sopa telero prato tri tre^s turka Turco/a vesti vestir -a^c- pejorativo domo, "casa" > doma^co, "casebre, biboca" hundo, "cachorro" > hunda^co, "vira-lata" ridi, "rir" > rida^ci, "zombar rindo" -ido descendente, filho, cria, filhote koko, "galo" > kokido, "frango" > kokida^jo, "carne de frango" (kokino, "poule") porko, "porco" > porkido, "leita~o" > porka^jo, "carne de porco" bovo, "boi" > bovido, "bezerro" > bovida^jo, "carne de bezerro" (bovino, "vaca"; virbovo, "touro") ^cevalo, "cavalo" > ^cevalido, "potro" (^cevalino, "e'gua"; vir^cevalo, "garanha~o") mil na~ucent na~udek du, "1992" dek du mil, "12,000" kvincent kvindek kvin, "555" kiu (identidade) / kia (qualidade): Kiu li estas? - Jozefo. "Quem e' ele?" - "Jose'." Kia li estas? - Bonkora. "Que tipo de homem e' ele?" - "Cordial." Kiun libron vi legas? - Gerda malaperis. "Que livro voce^ le^ ?" - "Gerda malaperis." Kian libron vi legas? - Lernolibron. "Que tipo de livro voce^ le^ ?" - "Um livro dida'tico." Note que "okazo" significa: (1) ocorre^ncia; (2) caso; (3) ocasia~o. ----------------------------------------------------------------------- 17 (DEK SEP) aperi aparecer deksepa de'cimo-se'timo dua segundo, segunda edzo marido, esposo edzino esposa frato irma~o fratino irma~ gardi guardar sin gardi acautelar-se, prevenir-se singarda prudente historio histo'ria honesta honesto, honesta ia qualquer (tipo, qualidade) jaro ano jarcento se'culo kapti capturar konduki conduzir kontroli controlar, verificar krimo crime kvara quarto, quarta lasta u'ltimo, u'ltima marko marca mono dinheiro motivo motivo pla^ci agradar preska~u quase pro a` cause de, pour problemo problema ri^ca rico, rica rolo papel, parte sep sete ser^ci procurar solvi resolver suko suco ^stele furtivamente, como ladra~o ^steli furtar tipo tipo tria terceiro, terceira uzi usar -ano membro de um grupo, habitante, partida'rio urbo, "cidade" > urbano, "citadino" Parizo, "Paris" > Parizano, "parisiense" polico, "poli'cia" > policano, "policial" (policisto, "policial") lando, "pai's" > samlandano, "compatriota" ge- os dois sexos juntos, sem distinc,a~o frato, "irma~o" > gefratoj, "irma~os e irma~s" patro, "pai" > gepatroj, "pais, pai e ma~e" sinjoro "senhor" > gesinjoroj "senhor e senhora", "senhores e senhoras". "casar-se": Jozefo edzi^gis, "Joseph casou-se" (lit. "tornou-se marido") Marta edzini^gis, "Marta casou-se" (lit. "tornou-se esposa") Jozefo kaj Marta geedzi^gis, "Jose' e Marta casaram-se" (lit. "tornaram-se marido e mulher") ----------------------------------------------------------------------- 18 (DEK OK) anta~u longe ha' (faz) muito tempo aparato aparelho baki cozer, assar (no forno) bezoni precisar de, necessitar brakhorlo^go relo'gio (de pulso) dokumento documento elporti suportar, aguentar filo filho filino filha frukto fruta hejmo lar hejme em casa (da gente) hejmen para casa horlo^go relo'gio (grande) ^jeti jogar, atirar kasedo cassete (fita) legi ler letero carta malsata com fome malsati ter fome obei obedecer obstina obstinado, obstinada, teimoso, teimosa oran^go laranja pasi passar pasigi fazer passar plumo pena (de ave), caneta pomo mac,a~ preni tomar, pegar principo princi'pio promesi prometer radio ra'dio, raio sata satisfeito, saciado serpento serpente, cobra skribi escrever suferi sofrer ^san^gi modificar, mudar ^san^gi^gi modificar-se, mudar-se ^siri rasgar terura terri'vel tial por isso mi pasigis unu jaron en Parizo, "passei um ano em Paris" mi pasigas la tempon, "eu passo o tempo" la tempo passa, "o tempo passa" ili pasis sur ^ci tiu strato, "eles passaram nesta rua" la leterportisto jam pasis, "o carteiro ja' passou" senigi iun je io, "privar algue'm de alguma coisa" (senigi = igi sen) "ha' (algum tempo)" = anta~u : li laboris ^ci tie anta~u du jaroj, "ele trabalhou aqui ha' dois anos" ^si alvenis anta~u unu horo, "ela chegou ha' uma hora", "ela chegou uma hora atra's" anta~u kelkaj minutoj, "ha' alguns minutos" "dentro de", "em" quando referem-se a um momento do futuro = post : li revenos post du tagoj, "ele retornara' dentro de dois dias" mi estos kun vi post du minutoj, "estarei com voce^ dentro de dois minutos" "estarei com voce^ em dois minutos" ----------------------------------------------------------------------- 19 (DEK NA~U) Nenhuma palavra nova aparece no capi'tulo 19. ----------------------------------------------------------------------- 20 (DUDEK) amatoro amador, diletante a~uskulti escutar bonvena bem-vindo/a celo fim, alvo, destino ^ciu cada um, cada qual, todo digna digno, digna diversa diverso, diversa dubi duvidar emo inclinac,a~o, vontade esplori explorar, pesquisar esploro explorac,a~o, pesquisa kisi beijar kondi^co condic,a~o malkovri descobrir (em todos os sentidos) necesa necessa'rio, necessa'ria nigra negro, negra, preto, preta onklo tio onklino tia prezenti apresentar salti saltar, pular savi salvar seruro fechadura ses seis stre^ci esticar sub sob, debaixo de teni ter, segurar, manter sin teni comportar-se sinteno atitude, comporaemento traduki traduzir trans ale'm verda verde viziti visitar -anto uma pessoa que, ...presente (no presente, ou sem precisa~o de tempo) legi, "ler" > leganto, "leitor" a~uskulti, "escutar" > a~uskultanto, "ouvinte" -into uma pessoa que, ...passado kapti, "capturar" > kaptinto, "algue'm que capturou" savi, "salvar" > savinto, "salvador" (apo's o salvamento) ----------------------------------------------------------------------- 21 (DUDEK UNU) adia~u adeus ! alpreni adotar, aceitar aresti prender, capturar aviadi voar (em avia~o) aviadilo avia~o bando bando, tropa bileto bilhete botelo garrafa Budho Buda detalo detalhe difini definir, determinar elito elite enami^gi enamorar-se (en + am + i^gi) filozofio filosofia firma firme, so'lido/a, esta'vel flughaveno aeroporto foto fotografia harmonio harmonia haveno porto indiki indicar insulo ilha islamo Islamismo jen... jen... ora... ora... judo judeu katoliko cato'lico/a kaverno caverna kolbaso salsicha konstante constantemente kopio co'pia lakto leite lando pai's, terra libro livro lui alugar membro membro morala moral (adj.) naski dar a luz, parir naski^gi nascer ortodoksa ortodoxo/a (adj.) persekuti perseguir popolo povo protestanto protestante regiono regia~o religio religia~o signalo sinal sindonema dedicado, dedicada, devotado, devotada societo sociedade ^stato Estado tendo tenda, barraca trezoro tesouro valori valer valoro valor ----------------------------------------------------------------------- 22 (DUDEK DU) danci danc,ar familio fami'lia gardostari ficar de guarda hodia~u hoje kosti custar maro mar morga~u amanha~ multekosta caro, cara, precioso, preciosa pagi pagar parto parte prepari preparar rimedo recurso, meio supre em cima, no alto supren para cima, para o alto malsupre em baixo malsupren para baixo ^sipo navio temperaturo temperatura tero terra vetero tempo (meteorolo'gico) voja^gi viajar -eca que tem a qualidade de... que se parece com... infano, "crianc,a" > infaneca, "infantil" sola, "so'" > soleca, "solita'rio/a" ru^ga, "vermelho/a" > ru^geca, "avermelhado/a" ----------------------------------------------------------------------- 23 (DUDEK TRI) angla ingle^s desegni desenhar desegno desenho ilo instrumento kavo cavidade kies de quem, cujo kofro cofre, mala kontra~u contra korko cortic,a literaturo literatura protekti proteger signo sinal, marca telefono telefone tiri puxar, tirar, sacar la knabo kies patro vi vidis, "o menino cujo pai voce^ viu" la familio kies mono ili ^stelis, "a fami'lia cujo dinheiro eles roubaram" ----------------------------------------------------------------------- 24 (DUDEK KVAR) apliki aplicar (sobre ou a alguma coisa) biblioteko biblioteca ^cesi cessar defendi defender, proteger fundo fundo ^generala geral ^gisfunde perfeitamente, totalmente (lit.: a fundo) hazarde por acaso, por sorte hazardo azar, acaso, sorte hospitalo hospital influo influe^ncia injekti injetar institucio instituic,a~o justa justo/a kirurgio cirurgia koncerna em questa~o konsisti consistir (em) konstati constatar (que) materio mate'ria metodo me'todo monato me^s muzeo museu narkoanalizo narcoana'lise operacio operac,a~o pa^go pa'gina praktiko pra'tica privata privado, privada proksimume aproximadamente renkonti encontrar renkonti^gi encontrar-se respekti respeitar sankta santo, sa~o, santa solena solene spirito espi'rito studi estudar Vatikano Vaticano ----------------------------------------------------------------------- 25 (DUDEK KVIN) Dio Deus estimi estimar farti passar insisti insistir inviti convidar kadro quadro, moldura kolego colega komenti comentar kurso curso organizi organizar paperujo pasta (pape'is) pluraj va'rios rifuzi recusar stato estado, situac,a~o teksto texto ----------------------------------------------------------------------- Tradukis: Ismael Avila