 |
Esperanto Viva!Din andre leksjon - Via dua leciono |
| lingvo: no-bokmal |
 |
 Ĉ ĉ Ĝ ĝ Ĥ ĥ Ĵ ĵ Ŭ ŭ |
|
Saluton! Ja, dette er den "dua leciono" av "Esperanto Viva!" [Levende esperanto!] (c blir uttalt som ts)
Jeg håper du allerede nå begynner å merke at det går framover fortere enn i noe annet språk. Vi skal jobbe med tekstene som vi har gått gjennom tidligere, og jeg håper du er trygg på disse nå.Jeg pleide å bruke storefri på skolen til å lære tysk. Etter to år tok jeg eksamen i tysk, og så lette jeg rundt etter andre språk jeg kunne pusle med. Blant dem var esperanto. Etter at jeg hadde lært esperanto i to måneder og brukt omtrent like mye tid på det hver uke som jeg hadde brukt hver uke i to år på tysken, begynte jeg å bli bedre i esperanto enn i tysk.
Jeg fikk først høre om esperanto fra rektoren på en ungdomsskole som lå like ved, i Denton, nær Manchester i England. Han holdt en tale for hele skolen min, da jeg var 13. Han hadde begynt med esperanto-undervisning for å forbedre fransklæringen til elevene. A-klassa (den beste klassa) lærte fransk i fire år, mens B-klassa lærte esperanto i ett år, og fransk i tre år. Han fant ut at B-klassa tok igjen A-klassa på slutten av de fire åra - og de hadde også fordelen det er å kunne to fremmedspråk istedenfor ett.
 |
Bildet viser en kjent russisk skuespiller, Nikolaj Rytjkov, som snakker med barna på skolen i Denton. Nikolaj hadde tilbrakt 16 år i Sibir, der han ble sendt i eksil av Stalin for sine esperanto-aktiviteter. Han rømte senere til Vesten, og ga mange opplesninger på esperanto rundt om i hele verden. |
Saluton! Ĉu vi estas kontenta? [kontenta = fornøyd]
Nå burde du kunne svare på dette spørsmålet. Legg merke til a-endingen til kontenta.
La oss nå fortsette med samtalen vår. Du kan nå presentere andre mennesker:
|
|
Li estas mia edzo / amiko / patro / filo. [Han er min mann
(ektemann) / venn / far / sønn]
Ŝi estas mia edzino / amikino / patrino / filino. [Hun er min kone / venninne / mor / datter] |
|
Endingen -in gjør et ord feminint, som -inne på norsk, bortsett fra at du kan bruke det omtrent overalt på esperanto. Dermed har du lært deg 8 ord for samme pris som 4. Legg merke til at ŝ blir uttalt som sk i skilling, så ŝi uttales på samme måte som she på engelsk.
Nå kan du fortelle meg hva lia og ŝia betyr. La oss leke litt med et par setninger:
|
|
|
|
Skjønner? Li gir lia, som betyr hans, og ŝi gir ŝia, som betyr hennes.
Nå:
|
|
|
|
Konas betyr kjenner. Legg merke til at min betyr meg - vi bare legger -n til mi.
Dermed har vi: mi - min (jeg - meg); vi - vin (du - deg); li - lin (han - ham); ŝi - ŝin (hun - henne).
Du lurer kanskje på hvorfor vi plager deg med både jeg og meg. På kinesisk er de samme ord. Men kineserene har en veldig streng ordrekkefølge, og esperanto har en fleksibel ordrekkefølge. Ta en titt på dette:
|
|
|
|
Svaret kunne være alle disse:
|
|
|
|
Dette er veldig nyttig for å kunne bytte om på hva du vektlegger i setningen!
Vi legger også til -n i slutten av substantiv (ord med o-ending). Øv deg på disse dialogene mellom Ĝonk-ok, Jaŝo og Ahmad. Ĝonk-ok spør:
Jaŝo ŝatas vinon. |
|
|
Ahmad er senalkoholulo [avholdsmann]:
Ahmad ne trinkas alkoholon. |
Mi ne trinkas alkoholon. |
|
Du kan tenke på n-endingen som det som viser retningen i setningen. Vi kunne dermed si "Mi -> trinkas -> vinon", hvor handlingen går fra gjør-eren (Mi) til tingen som blir gjort (vino). Vi kan også bytte om på ordene, og få "Vinon -< trinkas -< mi." Endelsen -n blir satt på det ordet som representerer "tingen det blir gjort noe med". Legg merke til at estas ikke har noen retning, den bare viser likhet, så ingen n-ending blir brukt i en setning med estas. Det blir dermed "Ĝi estas kafo", men "Mi trinkas kafon".
Hvis du er i tvil om du skal bruke -n eller ikke, kan du prøve å erstatte ordet med jeg eller meg (dvs. mi eller min). Hvis det blir meg (min), så legger du til -n. For eksempel, siden det heter "Ĉu vi ŝatas min?" må det bli "Ĉu vi ŝatas kafon?" også. Øv litt, til du får det inn. Legg likevel merke til at etter ord som med og uten (dvs. preposisjoner) trenger du ikke -n. Det heter "kun mi" ["med jeg" istedenfor "med meg"].
Ordet senalkoholulo forteller deg mye om ordbygging på esperanto. Sen betyr uten. Alkoholo er alkohol, og ulo er en person. Dermed er senalkoholulo en person uten alkohol. Øv deg på å si det høyt!!
Du kommer til serveringsstedet [servejo] i kongresejo (ejo betyr sted) og sier:
|
|
Unu [én] vinon kaj unu kafon, mi petas. [mi petas = jeg ber / vær så snill] - Ĉu Esperanto-vinon? - Jes, mi petas. - Kaj ĉu kafon kun aŭ [eller] sen lakto? - Kun lakto, mi petas. - Ho, kaj unu [én] vinon por mi! - Unu vinon por vi... Ses [seks] markojn, mi petas. - Jen [vær så god], ses markoj. - Dankon. - Ne dankinde. [Ingenting å takke for.] | 
Alessandro servas kafon al Ĝonk-ok. |
Mi petas direkte oversatt betyr jeg ber om. Legg merke til endingen -n i "Kaj ĉu kafon ... ?" Det er en forkortet versjon av "Kaj ĉu vi deziras kafon kun aŭ sen lakto" [Og vil du ha kaffe ... ?] Jen oversatt direkte betyr her er det. Det er et nyttig lite ord. Ne dankinde er det vanlige svaret til dankon. Direkte oversatt betyr det ikke verdt å takke for.
 |
Marko er mark, valutaen i Tyskland, hvor dialogen
var hentet fra. Før fantes det en universell valuta i bruk på
esperanto-møter, kalt stelo. Stelo betyr stjerne.
Den grønne stjernen er det tradisjonelle symbolet til esperanto.
(Det finnes en pub i Stoke-on-Trent i England som heter La Verda Stelo
- Den grønne stjernen). Flere enn én stelo
er steloj. Sånn bøyes alle substantiv.
I dag foretrekker mange å bruke det mer moderne esperantojubileumssymbolet (til høyre). |
 |
Nå kan du altså presentere deg selv, og andre mennesker, og du kan kjøpe kaffe og vin i kaféen, og du kan begynne å snakke med folk rundt deg. Gratulerer!
Her er et par ekstra uttrykk som du kanskje vil få bruk for.|
|
|
|
Disse er alle kortformer av "Mi deziras al vi ..." [Jeg ønsker deg ...], så de har alle en -n på slutten - akkurat som saluton og dankon. Du vil legge merke til at adjektivet - ordet med a-ending - også har en -n på slutten. Dette bidrar til at språket blir klarere når setninger bare blir halvveis oppfattet gjennom f.eks. summingen av konversasjon. Øv deg på å lese frasene høyt, så skjønner du raskt mønsteret.
Forøvrig finnes det ikke noe ord for en, et eller ei på esperanto, så Jeg ønsker deg en god dag blir helt enkelt Mi deziras al vi bonan tagon.
Så et par øvelser.
Oversett til norsk:
Bonan tagon! - Bonan tagon! - Ĉu vi ŝatas vinon? - Ne, dankon, sed mi ŝatas kafon! Do [altså], mi aĉetos [vil kjøpe] por vi kafon. Ĉu kun lakto kaj sukero, aŭ sen? - Sen lakto, kun sukero, mi petas. Dankon.Ĉe [ved] la servejo: Du [to] kafojn: unu kun lakto kaj unu sen, mi petas. - Unu kun ... kaj unu sen. Kvar [fire] markojn, mi petas. - Jen. Kaj kie estas la sukero? - La sukero estas sur [på] la tablo [bordet]. - Dankon.