Esperanto Viva! Via sepa leciono

Æu vi þatas aýskulti la radion?

Pluraj [several] radio-stacioj elsendas [el + send + as] en Esperanto. Du radio-stacioj dum multaj jaroj elsendas æiutage [each day] en Esperanto. Ili estas Pola [Polish] Radio kaj Æina [Chinese] Radio Internacia.

La nombro [number] de radio-stacioj kiuj [which] elsendas en Esperanto varias [varies] de jaro al jaro. Kelkaj aperas [appear]; kelkaj malaperas. Momente estas sep radio-stacioj kiuj regule [regularly] elsendas internacie en Esperanto.

Krom [besides] Pola Radio kaj Æina Radio Internacia estas ankaý Aýstria Radio, Radio Havano (en Kubo), Radio Vatikana, Estona Radio, kaj RAI Internacia (en Italio). Dum la Sieøo de Sarajevo oni [one] parolis al la Esperanta mondo per Radio Sarajevo.

Estas ankaý lokaj [local] radio-stacioj kiuj elsendas en Esperanto. Kelkaj elsendas Esperanto-kursojn. Mi nombris dudek kvar lokajn radio-staciojn tra [through / throughout] la mondo. Ankaý Radio Pingvin en Beogrado [Belgrade] elsendis en Esperanto dum la milito.

Estas ankaý asocio [association] de radio-amatoroj kiuj uzas Esperanton. Ili havas liston de horoj [hours / times] en kiuj ili kontaktiøas [get in contact]. La asocio 'Amikaro [amiko = friend; aro = group (makes a collective noun)] de Esperanto en Radio' kolektas informojn pri Esperanto en radio, kaj metas [put] ilin en la Interreton [Internet].

	Æina Radio: Liu Junfang (maldekstre) intervjuas profesoron Lee Chong-yeong, kiu estas Prezidanto de Universala Esperanto-Asocio.

Note that Estas can be used in the sense There is / are. If you say "There is the coffee", you mean "Over there [tie] is the coffee, and it makes sense to say "Where?". In Esperanto that would be: "Tie estas la kafo - Kie?". But if you say "There are eight radio stations ..." you don't mean Tie, and it doesn't make sense to ask "Where?". There is just a dummy subject, and in Esperanto you leave it out.

In English the word it is also often used as a dummy subject, as in "It's raining", "It's snowing", "It's necessary to go", "It's not important", "It doesn't matter". In Esperanto there are no dummy subjects; you just leave them out. "It's raining" is simply "Pluvas"; "It's snowing" is "Neøas"; "It's necesary to go" is "Necesas iri". And if you want to say "It's not important" or "It doesn't matter", then it's simply "Ne gravas". Gravi is to be important, so for "It's important to listen to the radio in Esperanto" you would say "Gravas aýskulti la radion en Esperanto". You could, instead of saying "Gravas ...", "Necesas ..." have said "Estas grave ...", "Estas necese ...". Notice that we use the -e form rather than the -a form; the -a form would relate to a subject (the dummy 'it') which the Esperanto sentence doesn't have.

Have you noticed that you have met two words for number? There was aýtobuso numero tridek in Leciono tri and there's nombro de radio-stacioj above. Numero is used if you're giving things labels, or putting them in order, such as numbers of buses or runners in a race. Nombro is used if you're talking about how many of something there are. It's a quantity rather than a label.

You also met the word kiuj [which]. This is the plural of kiu. In English we say which for both, but in Esperanto we say: "Kiun radio-stacion vi aýskultas?" and "Kiujn radio-staciojn vi aýskultas?".

You have already met a few other ki- words: kie [where], kio(n) [what], kiam [when], kiel [how / as], kiom [how much]. Now you have met kiu. You can have the -j and -n endings, as in "Kiun radio-stacion vi trovis?", or "Kiujn radio-staciojn vi trovis?".

The equivalent ti- words are: tie [there], tio [that], tiam [then], tiel [thus / in that way], tiom [that much], and tiu [that one]. Kiu can also be translated as who, so tiu is also that person.

Did you notice æiutage? Well æiu means each, and æiuj means all. We now have a whole series of æi- words: æie [everywhere], æio [everything], æiam [all the time], æiel [in every way], æiom [the whole quantity] and of course æiu [each].

Don't worry if you find you have to work them out before you can use or understand them. You'll find a few will stick at first, and then bit by bit you find they start to come quite naturally.

En Aýstria Radio estas fakaj [specialist] kaj sciencaj [scienco = science] raportoj [reports], informoj el Aýstrio, kaj ampleksa [extensive] leterkesto [kesto = chest / box]. En Radio Havano estas informoj pri Kubo, kulturaj programeroj [ero = item] kaj Esperanto-temoj [temo = subject]. Radio Vatikana elsendas informojn pri la eklezio [church (body) as distinct to preøejo] kaj pri la Papo [Pope], pri la tutmondaj konferencoj kaj okaza¼oj [okazi = happen], kaj pri IKUE (Internacia Katolika Unuiøo Esperantista). Estas mallonga prediko [sermon] dimanæe, kaj programero 'Junularo [youth] rakontas [rakonto = story]' merkrede.

Carlo Sarandrea parolas en Radio Vatikana.

En Pola Radio estas informoj pri la Esperanto-movado [movement] æiutage dum la posttagmezo [post + tag + mez + o : afternoon], kaj amplekse dum la dimanævespera [vespero = evening] 'Esperanto-ekspreso' [ekspreso = express]. Entute [all together, in all] estas multaj informoj pri la Esperanto-movado kaj -kulturo. Pola Radio disaýdigas [broadcasts] multajn kantojn kaj muzika¼ojn dum la lastaj kvin minutoj, sed nur satelite.

Æina Radio bonvenigas [welcomes] æiuspecan [æiu + spec + a + n: speco = type] materialon kaj tre afable [kindly] respondas [replies] al la aýskultantoj [listeners]. Estas multaj kulturaj programeroj, kurso pri la æina lingvo, informoj pri Æinio, kaj ampleksa leterkesto. Ili regule organizas [organise] konkursojn [competitions] inter la aýskultantoj.

Eble [perhaps, possibly] tiuj informoj nun ne estas tute øisdataj [up-to-date]; ili estis kiam mi skribis ilin. Vi povas mem eltrovi la øisdatajn informojn. Eble vi seræos ilin per la Interreto. Vi povas ankaý skribi al la radio-stacioj (en Esperanto) aý al la loka ambasadorejo [embassy] en via lando (naci-lingve [in your national language]). Estas bone skribi al la radio-stacioj, aý al la ambasadorejoj; ili þatas ricevi leterojn de eblaj [possible] aýskultantoj.

La adreson en la Interreto vi jam havas. La adresojn de la ambasadorejoj vi povos trovi æe via loka biblioteko [library]. Jen kelkaj adresoj de la radio-stacioj:

• Pola Radio - Esperanto,
  • Skrytka 46, PL-00 977 Warszawa, Pollando. Tel: +48 (22) 645 93-58/-39. faks: +48 (22) 645 59-17/-19. Retpoþto: pettyn@radio.com.pl.
• Æina Radio Internacia - Esperanto,
  • CN - 1008866 Beijing, Æinio.
• Radio Aýstria Internacia - Esperanto,
  • A-1136 Wien, Aýstrio.
• Radio Havano Kubo - Esperanto,
  • P.F. 6240, La Habana, Kubo.
• RAI Internacia - Esperanto,
  • C.P. 320 Centro Corr., I-00187 Roma, Italio.
• Radio Vatikana - Esperanto,
  • SCV-00120, Vatikano.
• Radio Sarajevo - Esperanto,
  • BA - 71000 Sarajevo, Bosnio-Hercegovino.
• Estona Radio - Esperanto,
  • Gonsiori tn 21, EE-0100 Tallinn, Estonio.

Notu, ke [that] estas du vortoj [words] por broadcast. Unu estas 'elsendi'; 'sendi' estas angle send, do oni 'elsendas' la radio-ondojn [waves]. La alia vorto estas 'disaýdigi'. 'Dis' signifas [means] 'en æiujn direktojn [directions]', kiel la angla dis. 'Aýdi' estas angle to hear. 'Igi' signifas angle to make aý to cause to be. 'Aýdigi' estas do to cause to hear, kiel en "Mi aýdigos por vi la radion". 'Disaýdigi' do signifas broadcast.

Per la radio vi povos plibonigi [improve] vian elparolon [pronunciation]. Vi ankoraý [still] ne komprenos la lingva¼on; ili uzos multajn vortojn kiujn vi ne konas, kaj ili parolos multe tro rapide. Tamen [never-the-less] vi komprenos iomete.

La vorto 'plibonigi' [pli + bon + ig + i] estas interesa [interesting]. 'Pli' signifas more; 'pli bona' estas better; 'plibonigi' signifas make better aý improve. Ankaý 'bonvenigi' estas interesa: 'igi bonvena'.

La vorto 'iomete' [iom + et + e] signifas a little bit. 'Iom' signifas somewhat. Memoru [remember] 'kiom', 'tiom', 'iom'. '-et-' signifas 'tiny'. Vi jam renkontis 'et' en 'kongreseto' kaj 'orkestreto'. Oni povas ankaý diri "Oni trinketas vinon" [One sips wine], "Mi paroletas Esperanton", "La infaneto paroletas", aý "Mi komprenetas".