Vide
el BruseloVide
el Bruselo
Laŭ
Figeľ, la Komisiono nun likvidis la tradukmalfruecon kaj sukcese integris
la dek novajn lingvojn. “Dank' al serio de gravaj praktikaj rimedoj adoptitaj
dum la lasta jaro, la Komisiona tradukkapablo kreskis kaj la Komisiono
kapablas plenumi la leĝajn devojn laŭ la Traktato”, — diris Figeľ.
Rimedoj por plibonigi la tradukkapablon inkluzivas la dungadon de 440 novaj tradukantoj, kontraktadon kun eksteraj firmaoj, kaj ankaŭ la limigon de la longeco de tradukendaj dokumentoj. La averaĝa longeco de oficiala “Informo” de la Komisiono estis reduktita de 37 ĝis 15 paĝoj.
Inter aŭgusto 2004 kaj majo 2005, la Komisionaj tradukservoj tradukis ĉirkaŭ 1 milionon da paĝoj en ĉiujn 20 oficialajn lingvojn. Averaĝe estis tradukitaj ĉirkaŭ 39 mil paĝoj al ĉiu nova lingvo.
Spite al la laŭtaj proklamoj de la Komisiono pri plibonigo de la tradukservoj, plendoj fariĝas pli gravaj kaj oftaj. Ĉefe oni nun plendas pri malbona kvalito de la tradukoj. “Kvalito estis defio por eksteraj tradukantoj, laborantaj en la novaj lingvoj. Kaj ni devis multe uzi eksterajn liberajn tradukantojn”, — agnoskis Juhani Sormunen de la Eŭropa Komisiono.
Pro la ĉiam kreskanta graveco de la angla, en kiu nun pli ol 70% de ĉiuj Komisionaj dokumentoj estas unue skribitaj, estas plilarĝigita la denasklingva lingvokontrolservo.
La Komisiono, spite al la kriza etoso en Bruselo, ankaŭ antaŭvidas plian plilarĝigon. “Ni dungos 20 kontraktajn dungitojn en 2006 kaj lanĉos konkursojn ĉi-aŭtune por po 60 novaj bulgaraj kaj rumanaj tradukantoj, kiuj eklaboros la 1an de januaro 2007”, — diris Sormunen.
Ĉu la Komisiono ankaŭ antaŭvidas apartajn servojn por la kroata, bosnia kaj serba lingvoj? “Estas tro frue por komenti tion”, — agnoskis Frédéric Vincent, porparolanto por la Komisiono.
Alia grava problemo estas la manko de konscieco pri la efektiva kosto de la tradukado. La kosto daŭre estas mistero por multaj oficistoj, kiuj petas traduki plej neutilajn dokumentojn. Kiom kostus, ekzemple, tradukado de unu sola paĝo? “Mi tutsimple ne scias”, — agnoskas Vincent.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2005. №8-9 (130-131)
Liberaluloj,
fakte italaj radikaluloj, Marco Pannella kaj eks-komisionanino Emma Bonino
pensis komence de aŭgusto pri la justeco de lingva komerco. Laŭ raporto
de la profesoro Grin, komisiita de la HCEE (franca altkonsilio por lernejoj),
Britio gajnas nete ĝis €18 miliardojn jare, pro la superregado de la
angla, kvankam instruado de Esperanto ebligus la tutan Eŭropon ŝpari
ĝis ĉirkaŭ €25 miliardojn jare.
Bonino kaj Pannella, ambaŭ malnovuloj en Bruselo, recitis aliajn “gravajn” dokumentojn kiel la Dell'Alba raporton el 2003, cirkuleron 21-22 de la Itala Edukadministerio el 1995, kaj eĉ raporteton el 1996 pri “La kostoj de lingva nekomunikado en Eŭropo”. La du italaj deputitoj ankaŭ ne kontentas pri nova itala leĝo (dekreto 59 el 2004) laŭ kiu la angla estos la nura deviga fremdlingvo por italaj infanoj.
“Ĉu la Komisiono konscias pri la fakto ke, laŭ Eurobaroter (cf. EB55.1, Spring 2001), tiuj homoj en Eŭropo, kiuj elspezas malplej da tempo lernante fremdajn lingvojn kaj kiuj havas la plej malaltan lingvan scion, estas en tiuj landoj — Britio kaj Irlando — en kiuj estas parolata tiu lingvo plej vaste lernata de la aliaj eŭropaj popoloj?” — demandas Bonino kaj Pannella.
Belga deputito Mathieu Grosch, de la Eŭropa Popolpartio, dediĉis tempon al la temo “lingva diskriminacio sur la labormerkato”. La terminoj “denaska parolanto” kaj “gepatra lingvo” estas ofte uzataj en dunganoncoj kaj dungoproceduroj. “Ĉu tiaj kriterioj ne estas diskriminaciaj, kaj ĉu ili ne kontraŭas EU-leĝojn respekte al privataj firmaoj, publikaj firmaoj kaj ŝtataj instancoj? Jeskaze, kion intencas fari la Komisiono por kontraŭi?”
Malpli uzataj lingvoj kaptis la intereson de Koenraad Dillen, ankaŭ belgo, sed flandra ekstremdekstrulo: “Irlando sukcesis akiri la agnoskon de la irlanda kiel la 21a oficiala lingvo de la Eŭropa Unio, kiu, laŭ amaskomunikiloj, kreos 30 novajn laborlokojn en eŭropaj instancoj je jara kosto de ĉirkaŭ €3.5 milionoj. Estas aliaj malpli uzataj lingvoj en EU, ankoraŭ parolataj, por kiuj oficiala agnosko alportus pozitivan apogon por kultura diverseco ene de EU”. Menciante interalie la bretonan, la katalunan kaj la eŭskan, Dillen pledas por la agnosko de pli da malpli uzataj lingvoj.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2005. №10 (132)
Tiu demando, oficiale registrita komence de aŭgusto, restas senresponda. Ĉu la Eŭropa Komisiono devas tro multe cerbumi antaŭ ol doni taŭgan respondon? Kutime, respondoj al parlamentaj demandoj venas unu monaton poste, ne tri, kvar aŭ eĉ pli.
Ĉu ankaŭ belga deputito Mathieu Grosch, de la Eŭropa Popolpartio, ricevis respondon al sia lingva demando? Kiel mi raportis en La Ondo antaŭ unu monato, Grosch, sponsoro de pasintjara Esperanto-diktaĵo en la Eŭropa Parlamento, demandis pri lingva diskriminacio en la labormerkato. Ĉu la terminoj denaska parolanto kaj gepatra lingvo estas, aŭ ne, diskriminaciaj? Kion intencas fari la Komisiono por kontraŭi?
“Fakte ni ja ricevis iun provizoran respondon sed ĝi tute ne estas kontentiga, — klarigas oficisto en la Eŭropa Parlamento. — La respondo de la Eŭropa Komisiono nur mencias la referencojn de aliaj respondoj pri la sama afero”.
Eĉ malpli kontentigaj estos, sendube, la respondoj de la Konsilio de la Eŭropa Unio — efektive la sekretejo de Membro-Ŝtatoj. Ĉi-monate Frederika Brepoels cerbumis pri interpretado por la renkontiĝoj de reprezentantoj de Membroj-Ŝtatoj.
“La 1an de majo 2004, kiam pligrandiĝis [EU], novaj reguloj (peto-pago) enkondukiĝis respekte al interpretado”, — demandis Brepoels (demando E-3472/05). “Praktike, tio signifas ke multe da interpretado estas sisteme provizita por malpli granda nombro de renkontiĝoj. Por aliaj renkontiĝoj estas fiksita sumo de 2 milionoj da eŭroj po lingvo, pri kiu Membro-Ŝtatoj mem povas disponi, — daŭrigas la nederlanda deputito Brepoels. — Se ne estas uzita la tuta mono por interpretantoj, du trionoj da neuzita parto povas esti uzita por la vojaĝo-kostoj de reprezentantoj”.
Brepoels volas ekscii de la Konsilio, kiu kutime malpli informemas ol la Komisiono, kiel oni elspezas la monon por interpretado. Ĉu nun mankas interpretado por kelkaj malpli “gravaj” lingvoj? Brepoels sendube aŭdis plendojn de nederlandlingvaj oficialuloj, ke ili ne plu rajtas je interpretado dum gravaj renkontiĝoj de la Konsilio.
Samlandano Erik Meijer ŝajne estis pli bone informita: “Membro-Ŝtatoj estas premiitaj por tio ke ili ne insistas pri la uzo de siaj lingvoj per tio ke ili povas uzi du trionojn de la sumo ŝparita por kovri vojaĝkostojn de siaj reprezentantoj en eŭropaj renkontiĝoj”.
Deputito Meijer volas ekscii pli pri sia propra lingvo, la nederlanda, oficiala lingvo en Nederlando kaj en Belgio. “Ĉu la Konsilio povas konfirmi, ke Nederlando kaj Belgio malpligrandigis interpretadon, kaj sekve, la nombro de interpretado-tagoj por la nederlanda reduktiĝis per 40%?” — demandas Meijer (demando E-3638/05).
Li timas ke nun estas malpli da interpretado nederlanden ol portugalen aŭ greken. Meijer ankaŭ timas ke la Konsilio intencas, post diplomata transir-periodo, uzi nur unu aŭ du lingvojn — sendube la anglan, kaj eventuale la francan.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2005. №11 (133)
Rehn,
ĉiam diplomata, diris, ke Turkio kaj Kroatio, ekde la 4a de oktobro oficialaj
kandidatoj al membriĝo en la Eŭropa Unio, plenumas la politikajn kriteriojn,
t.<|>e. ke ambaŭ landoj estas bone funkciantaj demokratioj. “Tamen,
Turkio devas fari pli multe, precipe pri la rajtoj de virinoj, sindikatanoj,
religiaj minoritatoj kaj la rajto sinesprimi pace. Turkio certe plenumas
la kriteriojn por komenci pritraktadojn, sed ankoraŭ ne por fini ilin”,
— diris Rehn.
Eŭropaj diplomatoj, instigitaj de neregistaraj organizoj, estas ŝokitaj per serio de bruaj kortumkazoj en Turkio. La plej brua estis la kazo de Orhan Pamuk, kiu defiis publike demandi pri la traktado de la kurda minoritato kaj pri la historio de Turkio dum la armena popolmasakro.
Laŭ la artikolo 301/1 de la nova turka punkodo: “homo, kiu eksplicite insultas la estadon de Turkio, la Respublikon aŭ la Turkan Grandan Asembleon, estos punita per mallibero dum periodo de ses monatoj ĝis tri jaroj”.
Turkio ankaŭ estas instigata, daŭre sen rezulto, plene agnoski Kipron kaj permesi al ties ŝipoj kaj aviadiloj uzi turkajn flug- kaj mar-havenojn.
Sed ne nur Turkio pensigas en Bruselo. Ankaŭ Kroatio devas fari pli multe. “Kroatio devas daŭrigi politikon de plena kunlaborado kun la Internacia Kriminala Kortumo por Jugoslavio ĝis kiam ĉiuj akuzitoj estos en Hago”, — Rehn referencas al Ante Gotovina, eksgeneralo de la kroata armeo akuzita pri murdado de centoj da serboj.
Spite al la plendoj pri “Eŭropo”, io ŝanĝiĝas en la politiko de la pligrandiĝo. La deprimo kaj negativismo, sekve al la franca kaj nederlanda malakcepto de la proponita Konstitucio skuis la komprenon ke Eŭropa Unio pli kaj pli pligrandiĝos. “Ni bezonas paŭzon por pripensi”, — diras politikistoj publike. Kaŝe, ili timas la malriĉajn “najbarojn” el Turkio kaj Balkanio.
Ankaŭ komisionano Rehn daŭre ripetas la bezonon je “firmigado” kaj “pripensado” de la pligrandiĝa politiko. Tamen li senbrue — ja li estas finno — daŭrigas pligrandiĝon: “Zorge mastrumata pligrandiĝa proceduro estas unu el la plej potencaj kaj plej sukcesaj politikaj iloj, kiujn posedas la Eŭropa Unio. La deziro aliĝi al EU helpas la demokratian kaj ekonomian ŝanĝiĝon en tiuj landoj”.
EU nun ofertas tiel nomatan eŭropan futuron al ĉiuj landoj en la okcidenta Balkanio: Albanio, Bosnio kaj Hercegovino, Kroatio, Serbio kaj Montenegro, Makedonio, kaj Turkio. Krome, Rumanio kaj Bulgario, se ili plenumos siajn reformpromesojn, aliĝos al EU la 1an de januaro 2007. Kaj EU, sen fiksi daton, malfermis lastsemajne pritraktadojn kun Makedonio pri membriĝo.
Ĉu la fino de pligrandiĝo? Ĉu Eŭropa Unio ne plu akceptos novajn membrojn? Multaj politikistoj — ne nur dekstruloj sed ankaŭ maldekstruloj sub la premo de sindikatoj, kiuj timas pli malmultekostajn laboristojn en novaj eŭropaj landoj — ne volas pli grandan Eŭropon.
Tamen, kaj sen kaŝi la negativajn flankojn de “Eŭropo”, ne estas multaj aliaj manieroj redukti koruptadon, falsitajn voĉdonojn, kaj — dum longa periodo — sanigi ekonomiojn en la vasta parto de Eŭropo, kiu ne ankoraŭ havas la eŭropan futuron, kiel membro de la Eŭropa Unio.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2005. №12 (134)
“Ján
Figeľ ankaŭ akcentis la gravecon de multlingveco kaj lingva diverseco.
Laŭ li multlingveco gravas ankaŭ por proksimigi la instituciojn de EU
al la popoloj de Eŭropo, — raportis Libera Folio, reta movadema
gazeto. — Li [Figeľ. — DaF] aparte menciis la subtenon de la Komisiono
al EBLUL, la Eŭropa Buroo de Malpli Uzataj Lingvoj kiel gravan kontribuon
al la konservado de malgrandaj lingvoj”.
Figeľ anoncis novan sloganon: “Ju pli da lingvoj vi parolas, des pli homa vi estas”. Li klarigis al ĉeestantaj ĵurnalistoj, ke la nova slogano signifas, pli malpli, ke “… lingvoj estas tio kio igas nin homaj, kaj la lingva diverseco de Eŭropo apartenas al la kerno de la eŭropa identeco”.
Evidente, la nova slogano estas pli bona ol la antaŭa, aĉetita de Viviane Reding, la eks-EKanino pri Edukado kaj Kulturo, de la angla publikrilata firmao Ogilvy, kiu organizis la Eŭropan Jaron de Lingvoj por 1 miliono da eŭroj.
En piednoto, raportas Libera Folio, oni ankaŭ klare vidas la negativan sintenon de EK al Esperanto. “Kompreno pri aliaj kulturoj venas per lernado de la lingvoj kiuj ilin esprimas; pro tio la Komisiono ne instigas al uzado de artefaritaj lingvoj, kiuj laŭdifine ne havas kulturajn referencojn”, — citas Libera Folio.
En la Komuniko, oni denove reklamas la malaltan prezon, se oni dividas la koston de la multlingveco egale inter la loĝantoj de EU. La plurlingveco de la EU-instancoj, en strikta senco, kostas “nur” 2,28 eŭrojn jare por unu EUano.
Kompreneble EK ne faris kalkulon pri la buĝeto kiun ĝi disponas por lingva lernado: 300 milionoj jare. Tio signifas 52 eŭro-centoj po EU-civitano por lerni alian lingvon.
La Komisiono ankaŭ promesis plibonigi la informadon pri Eŭropa Unio en la oficialaj lingvoj de la civitanoj. Tio efektive signifas igi la retejojn de EU pli multlingvaj.
Alia novaĵo. La Komisiono starigos Altnivelan Grupon de Sendependaj Spertuloj pri Multlingveco. La grupo “helpu” la Komisionon analizi la progreson de EU-landoj en la kampo de multlingveco kaj lingva diverseco kaj donu “freŝajn ideojn”. Altnivela, en Bruselo, signifas ĉefe viroj, pli ol 50-jaraj, kun sufiĉa politika kapitalo por akcepti hotel-ripozon kaj iom da poŝmono de la Komisiono.
Ankaŭ sur la tablo, estas “baldaŭa” ministra konferenco pri multlingveco kaj aperigo — post la rekomendoj de la spertula grupo — de plia komuniko, kiu rezultigu proponon de la Konsilio pri agado por multlingveco en EU.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №1 (135)
“Nepras ne plu fari plian pligrandiĝon ĝis kiam ne estos adoptitaj novaj institucioj”, — aldonis Sarkozy.
Tuj poste la eldiraĵoj de Sarkozy estis kontraŭdiritaj de altrangaj francaj funkciuloj, kiuj notis ke Sarkozy, kiu estas ankaŭ ĉefo de la reganta partio UMP, ne “respegulas” la nunan registaran politikon rilate al la pligrandiĝo.
Sarkozy ĉiam brilas, kiam eblas kapti la centran lumon sur la publika sceno, bone kalkulas parolante pri “privilegiita partnereco”. Pro la kreskanta kritiko de la ekonomia politiko — kaj pro manko de rezultoj — de la reganta UMP, pli taŭge estas kritiki eksterlandanojn.
Sarkozy scias, ke ĉiam pli da francoj kaj okcidentaj eŭropanoj, akceptas ideojn pri ne plena membriĝo en Eŭropa Unio sed iu ne klare difinita formo de partnereco. “Mi volas vidi la lanĉon de proceduro kiu starigos la statuson de strategia EU-partnereco por tiuj niaj najbaroj kiuj ne taŭgas kiel membroj”, — diras Sarkozy.
Almenaŭ Sarkozy, malkiel multaj nuntempaj politikistoj, ne diras unu aferon publike kaj alian nur malantaŭ fermitaj pordoj. Li disdonis la samajn solvojn tuj post la franca popolvoĉdono: “Ni devas haltigi la pligrandiĝon almenaŭ ĝis kiam la institucioj estos ĝisdatigitaj. Eŭropo ne povas ĉiam pligrandiĝi”.
Tamen Sarkozy ne povas malhelpi ke 1 jan 2007 Rumanio kaj Bulgario aliĝu al EU, se ili kompletigos la preparan laboron. Kaj privilegiita partnereco neniam kontentigos aron de landoj kiuj vidas en Eŭropa Unio eblecon plibonigi sian propran politikan kaj ekonomian situacion.
Ekzemplo de tia espero estas Makedonio, kiu antaŭ nur kvar jaroj preskaŭ iris la saman vojon de interna milito kaj popolmasakrado kiel aliaj okcidentbalkanaj landoj. Nun post pluraj konstituciaj reformoj kaj krizoj Makedonio fariĝis en novembro 2005 oficiala kandidatlando de Eŭropa Unio. Sed ĉu nur partnereco estos la “solvo” por Makedonio?
Kompreneble ne. Makedonia ministro pri eksteraj aferoj, Ilinka Mitreva, kritikas la limojn kiujn metas EU — pli ekzakte la Membro-Ŝtatoj — kontraŭ la libera movado de makedonianoj. “La nuna vizo-sistemo de EU por Makedonio limigas komercan, edukadan, kulturan kaj ĉian alian tipon de komunikado inter makedoniaj kaj eŭropuniaj civitanoj”, — Mitreva diris.
Mitreva tuŝas problemon de preskaŭ ĉiuj. Kiom ofte niajn Esperanto-eventojn en okcidenta Eŭropo ne povas viziti samideanoj el Afriko, Orienta Eŭropo kaj aliaj landoj? Tuta generacio preskaŭ alkutimiĝis al tiuj stultaj limigoj de persona libereco.
Mitreva bone scias, ke homoj kiel Sarkozy tre bone profitas — politike — pro la limoj inter la eŭropaj popoloj. Malpli da kontakto inter homoj de diversaj kulturoj kaj lingvoj, signifas malpli da demandoj pri la propra maniero de vivo kaj, pli grave, pri propraj politikistoj.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №2 (136)
Nun
la Eŭropa Komisiono denove provas konvinki la registarojn en la malnovaj
Membro-Ŝtatoj forigi la neceson ekhavi laborpermeson. La argumento estas
sufiĉe simpla: ni ĉiuj estas eŭropanoj kaj devas havi la samajn ŝancojn.
Kial okcidenteŭropanoj rajtas labori en la novaj Membro-Ŝtatoj se ties
civitanoj ne havas la samajn rajtojn?
Studoj montras ke ne ekestis granda movado de malriĉaj centr- kaj orient-eŭropanoj al la Okcidenta Eŭropo post 1 maj 2004. Eĉ male: novaj laboristoj, ofte junaj kaj inteligentaj, helpis krei aliajn laborpostenojn kaj firmaojn. Lastmonate, tiu bona ekonomia efiko konvinkis ankaŭ Finnlandon forigi la bezonon je laborpermeso por ĉiuj EU-civitanoj.
Restas do ok malnovaj Membro-Ŝtatoj kiuj ankoraŭ povos diskriminacii ĝis 2011.
“Statistikoj, ĉefe el Britio, Irlando kaj Svedio, montras ke movadoj de laboristoj de la novaj Membro-Ŝtatoj estis mastrumeblaj kaj pozitivaj, — diris Patrick Weil, direktoro de la franca registara esplorinstituto CNRS. — En Svedio, laboristoj el la novaj Membro-Ŝtatoj pligrandigis la aktivan populacion per nur 0.07% inter majo kaj decembro 2004. En Italio la kvoto de 79 mil novaj eŭropaj civitanoj en 2005 ne estis plenumita Italio allogis nur 48 mil enmigrantojn el tiuj landoj”.
Io komencas ŝanĝiĝi en la mensoj de politikistoj en la Okcidenta Eŭropo. Eĉ francaj, germanaj kaj nederlandaj socialistoj, havantaj tre fortajn ligojn kun sindikatoj, pripensas la aferon. Protekti laborlokojn en la Okcidenta Eŭropo ne devas signifi diskriminacii homojn el la novaj Membro-Ŝtatoj.
“Ni bezonas zorgan taksadon de restriktado pri la movado de laboristoj el la novaj Membro-Ŝtatoj de EU. Estas tre tikla kaj grava afero”, — diris la vicprezidanto de la socialista grupo en la Eŭropa Parlamento Jan Marinus Wiersma.
Ankaŭ en Belgio, unu el la plej “eŭropemaj” landoj, oni pripensas. Kvankam la koncerna ministro Peter Van Velthoven ne volas priparoli la problemon de la laborpermeso, premo de la Eŭropa Komisiono, aliaj EU-registaroj kaj de eŭropaj sindikatoj, ŝajnas iom post iom efiki.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №3 (137)
Koleriĝi
pro la anglaParolante dum la ĵus pasinta ĉefkunveno de eŭrop-uniaj membro-ŝtatoj, Seillière ne povis esti pli surprizita. La Prezidanto de Francio, Jacques Chirac, aŭskultante la anglan de Seillière, kiu mem estas franco, tutsimple leviĝis kaj proteste eliris el la salono.
Rapide sekvis sian prezidenton la ministro por ekonomio Thierry Breton kaj Philippe Douste-Blazy, respondeca pri eksterlandaj aferoj. Nur post kiam la entreprenisto Seillière finparolis revenis Chirac kaj liaj ministroj.
Por montri la absurdecon de la lingva sistemo adoptita de la eŭropunia lingva sistemo la Komisiono ĵus antaŭ la ĉefkunveno — por altigi la “konkurenckapablon de Eŭropo” malfruigis adopton de rimedoj kontraŭ la konkurenco de ĉinaj kaj vjetnamaj ŝuproduktantoj. “Tio estis pro malfruiĝo kaŭzita de la tradukado de la regulo al ĉiuj lingvoj”, — agnoskis la Komisiono al ĵurnalistoj.
La demarŝo de Jacques Chirac ankaŭ montris kiom Bruselo — ekster la privilegiita medio de francaj diplomatoj — angliĝis dum la lastaj dek jaroj. Kutime dum la ĉefkunvenoj de EU en Bruselo, ĉiuj ankoraŭ “rajtas” paroli la oficialan lingvon de sia lando. Plie, franc-, anglo- kaj germanparolantoj ĝuas privilegiojn pro tio ke iliaj lingvoj estas “laborlingvoj”.
Tamen laborlingvo estas svaga ideo, nenie fiksita en oficiala EU-traktado. Pli kaj pli francaj diplomatoj, komercistoj kaj spertuloj staras antaŭ la sama elekto de ĉiuj eŭropanoj, krom la angloparolantoj: ĉu paroli la propran lingvon kaj ne esti komprenita aŭ ĉu paroli la anglan.
“Mi estis tre ŝokita, kiam mi aŭdis francon paroli la anglan ĉe la tablo de la Konsilio”, — defendis Chirac sian starpunkton al ĵurnalistoj. — “Mi batalas por defendi nian lingvon en internaciaj organizoj, ĉe la Futbala Mondĉampionado kaj ĉe la Unuiĝintaj Nacioj. Tio estas por la naciaj kaj kulturaj interesoj de Francio”.
Ankaŭ la luksemburga ĉefministro Jean-Claude Juncker plendis. Francaj kolegoj instigas Juncker — kiu bonege parolas la anglan, francan, germanan, kaj luksemburgan — paroli nur france en internaciaj konferencoj. Tamen, laŭ li “estas homoj, kiuj ne apartenas al la registaro, kiuj interkomunikiĝas en tre malforta angla”.
En sia parolado Seillière kritikis “ekonomian naciismon” kaj tiel, nerekte, Chirac-on kaj la francan registaron. Dum la lasta jaro, la franca registaro pli kaj pli protektas la proprajn firmaojn kontraŭ la konkurenco de eŭropaj kolegoj. “La protektismo estas la problemo”, — diris Seillière.
“Jacques Chirac havas talenton por kapti titolojn kaj levi iom embarasitajn ridetojn. Tio helpas mildigi la koregrafian monotonecon de eŭropaj ĉefkunvenoj. Tamen ofte ĉe EU-kunvenoj estas diskutataj tre gravaj temoj, — komentis la populara brita ĵurnalo The Guardian. — Chirac havas problemojn hejme kun amasprotestoj kontraŭ nepopulara laborleĝo”.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №4–5 (138–139)
Samtempe, proponante limigon al nur kvin lingvoj, rilataj al kvalitindikoj, la Komisiono ankaŭ festis multlingvecon per konferenco pri edukado kaj malplimultaj lingvoj. “La Eŭropa Komisiono ĉiam promociis la principon de multlingveco kaj diverseco”, — diris Jane Davidson, kimra edukadministro.
Davidson notis, kiel malfacile estas promocii la kimran lingvon. Kvankam pli da homoj parolas la kimran ol antaŭ dek jaroj, novaj studoj montras ke malpli granda elcento da homoj ĉiutage parolas la lingvon. “Estas ankaŭ veraj problemoj pro la fakto ke malpli granda elcento da kimraj lernejanoj poste studas kimralingve. Edukado kaj trejnado ludas ege gravan rolon por movigi Kimrion al plene dulingva socio”.
Unu el la ŝanĝoj anoncitaj de la Komisiono estas la ebleco, ankaŭ por malplimultaj lingvoj, fari eŭropunian projekton kadre de la tielnomita programo Lingua. “Tio ne eblis antaŭe. Kunlaboro je eŭropa nivelo ege gravas kaj helpas nin transigi kompetentecojn de unu al alia lingva komunumo. Ni bezonas dividi spertojn”, — daŭrigis Davidson.
Alia partoprenanto de la konferenco estis Meirion Prys Jones, direktoro de la Kimra Lingva Konsilio. “Pro pligrandiĝo de la Eŭropa Unio la nombro da homoj, kiuj parolas malplimultajn aŭ landlimajn lingvojn kreskis ĝis pli ol 50 milionoj, — diris Jones. — Tio estis pli ol 10 elcentoj de la totala popolo de Eŭropa Unio. Sed ĉu ni havas 10 elcentojn de la influo aŭ mono en la EU?”
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №6 (140)
“Bonaj
intelekt-havaĵaj reguloj estas esencaj. Instigante kreadon kaj sukcesan
evoluigon de novaj produktoj, patentoj helpas ekonomian kreskon kaj kreas
laborlokojn. Ni daŭrigas sur la vojo al Komunuma Patento”, — diris
Charlie McCreevy, EKano pri la Interna Merkato.
Laŭ McCreevy, apogita de aro da grandaj firmaoj, Eŭropo ne povos konkurenci kun aziaj landoj kiel Ĉinio, Japanio kaj Koreo, kaj kun Usono, se ĝi ne havos malpli kostan kaj malpli komplikan patento-regularon. En 2005 nur 63,650 patento-petoj estis faritaj, multe malpli ol en Japanio kaj Usono.
“Eŭropaj firmaoj ankoraŭ hodiaŭ uzas la patentsistemon malpli ofte ol iliaj konkurenculoj en Usono kaj Japanio. Kaj plie, la uzado ankaŭ multe diferencas en diversaj eŭropaj ŝtatoj”, — diris Alain Pompidou, prezidanto de la Eŭropa Patenta Oficejo (EPO). Pro tio, la sistema uzado de patentoj estas grava por protekti teĥnikajn novaĵojn.
“EPO volas permesi al firmaoj traduki nur al unu — kaj ne al ĉiuj — el la tri oficialaj lingvoj: la angla, la franca aŭ la germana. Tia akordo pri lingvoj efektive duonigus la traduk-kostojn por eŭropaj patentoj kaj ŝparos al eŭropaj firmaoj ĝis 500 milionoj da eŭroj jare”, — diras la prezidanto de EPO, Pompidou.
La batalo por defendi sian lingvon kiel “lingvon de scienco” ne multe progresis dum la lastaj jaroj. Siatempe nederlanda politikisto Frits Bolkestein, estante EKano respondeca pri la eŭropaj patentoj, furiozis pri la “naciismo” kaj “egoismo” de Eŭropaj registaroj, kiuj ankoraŭ protektas siajn proprajn lingvojn. “Ni ne multe progresas, — li bedaŭras, — la problemo estis lingva”.
Siavice germanaj politikistoj akuzas siajn kolegojn en Italio, Hispanio kaj Portugalo pri egoismo por defendado de siaj lingvoj. Tiel la germanoj dubigas la provon sekurigi profitan komercon por hispanaj kaj portugalaj agentejoj, kiuj ankoraŭ faretas eŭropajn patentojn por latinamerikaj firmaoj.
Aliflanke, la oficialan starpunkton de la registaro de ŝia Majesto Elizabeta II klarigas, evidente tute neoficiale, angla diplomato: “Ni ĉiam lasas al la eŭropanoj mem diskuti pri lingvaj problemoj”.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №7 (141)
Fine
de 2004 Irlando komencis peti plene oficialan statuson kaj ekde la unua
de januaro la gaela lingvo, “flue” parolata de inter 80 kaj 300 mil
personoj depende de starpunkto, ĝuos la samajn rajtojn aŭ privilegiojn
kiel la aliaj 20 oficialaj lingvoj.
“La registaro multe laboris por ekhavi oficialan kaj laboran statuson por nia nacia lingvo. Spite al lastatempa skeptiko de certaj homoj, ke la necesaj postenoj ne estos plenumitaj, nun klaras ke ekzistas forta deziro por tiuj tre allogaj kaj interesaj laboroj. Tio alportos la irlandan al la institucioj de Eŭropo”, — diris Ministro pri Eŭropaj Aferoj Noel Treacy.
Komence de junio la Komisiono fermis alvokon por 30 tradukistoj de la irlanda. Laŭ la registaro, ĉio bonas kaj ne estos problemoj en la venonta jaro. “Mi estas ege kontenta pro la tre forta intereso pri tiuj gravegaj postenoj, kiuj estos tiom esencaj en la promocio de nia lingvo sur la sceno eŭropa”, — diris Treacy.
Iomete alia estas la opinio de opoziciaj partioj kaj observantoj en Bruselo. Por eviti tro da negativaj efikoj en la amaskomunikiloj, la ĝenerala sekretario de la Eŭropa Parlamento prezentis siajn planojn antaŭ la somerpaŭzo. Laŭ la propono, nur la fina teksto de reguloj estos tradukitaj irlanden, kaj tiuj, kiuj volas paroli irlande devos antaŭanonci sin. Pli signife por la malmultaj homoj, kiuj parolas la lingvon, aŭ havas intereson en la laboro de la Parlamento, la irlanda ne estos uzita, laŭ la propono, por “ĉiutaga uzo”, t.e. en broŝuroj, publikaĵoj, gazetaraj renkontiĝoj, ttt-ejoj kaj por labordokumentoj.
“Kiel ofte okazas kun tiaj aferoj, tia politike sentebla dokumento estis proponita ĝuste antaŭ la somerpaŭzo, kiam EU-oficistoj antaŭvidas pli malfortan reagon”, diras EP-ano Bairbre de Brún. “Mi forte oponos ĉiujn provojn malsuprenigi la statuson de la irlanda en EU”.
La oficaligo de la irlanda en la Eŭropa Parlamento jare kostos inter 100 kaj 677 mil eŭroj por unu flua irlandparolanto en la Parlamento. Ekde la 15a de januaro 2007, kiam komenciĝos la unua venontjara plenkunsido de la Parlamento, eble nur kvin politikistoj uzos la novajn interpretservojn. Pro manko de interpretistoj estos aŭdigitaj nur skribitaj paroladoj, sed ne buŝaj komentoj, rimarkoj kaj neskribitaj alparoladoj.
Tamen la sola EP-ano kiu parolas la irlandan kiel sian gepatran lingvon, Seán Ó Neachtain, estas tre kontenta. “Ĝenerale la gajno pro multlingveco kaj kultura diverseco estas multe pli granda ol la kostoj”, — Ó Neachtain diris al Brusela novaĵservo Eupolitix. — “Ekzistas nova sento en la irlanda lingvo. Ĝi estas simbolo de la popolo, pli ligita al identeco ol al komunikado”.
Tamen Bairbre de Brún agnoskas problemojn. “Mi agnoskas, ke aldono de ĉiu oficiala kaj labora lingvo alportas problemojn en la komenco. Post la pligrandiĝo de EU en 2004, naŭ novaj lingvoj estis aldonitaj kiel oficialaj lingvoj. Tio alportis multan laboron por sekurigi konformecon. Tamen post legado de la raporto de la ĝenerala sekretario, klaras ke li metas tre malaltajn postulojn, kiujn la Parlamento eventuale iam provos atingi”.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №8–9 (142–143)
La
eŭropaj financkontrolistoj ekzamenis la manieron laŭ kiu la Komisiono,
Parlamento kaj Konsilio plenumas tradukadon. Ĉu oni realigas la tradukpetojn
kaj ĉu oni evitas nenecesajn tradukojn? Ĉu tradukoj venas rapide, kaj
ĉu ili estas sufiĉe altkvalitaj? Ĉu la instancoj sukcesis prizorgi tradukkostojn?
La Kortumo notis, ke la Konsilio kaj la Komisiono malaltigis la nombron de tradukoj. Ĝenerale ili mallongigis dokumentojn kaj limigis pli al trilingva komunikado — angle, france kaj ofte germane. “Tamen grava parto de ĉiuj tradukpetoj ne estas regita laŭ tradukgvidlinioj adoptitaj de ĉiu instanco. Neniu el la instancoj havas klaran kaj koheran proceduron por tradukpetoj”.
Mankas ankaŭ klaraj kalkuloj pri la tradukkostoj. Laŭ la Kortumo, la kosto de unu tradukpaĝo estis €194 en la Komisiono, €276 en la Konsilio, kaj nur €119 en la Parlamento. Kiel la Parlamento sukcesis malaltigi la kostojn, kvankam ili altiĝis en la Konsilio kaj Komisiono?
Preskaŭ samtempe, la Parlamento publikigis raporton pri traduk- kaj interpretkostoj kritikante EP-anojn por malŝparo da mono. “La plena kosto da interprettago estas je 30% pli alta en la Parlamento ol en la Konsilio kaj Komisiono”, — EP-ano Alexander Stubb klarigis. Interpretisto en la Eŭropa Parlamento kostas ĉirkaŭ 1500 eŭrojn por unu tago. En la Eŭropa Komisiono interpretisto kostas “nur” 1000 eŭrojn tage.
Stubb kalkulas, ke ĉirkaŭ 16% de la totalaj EU-interpretkostoj estis malŝparitaj pro tio ke la interpretadservo finfine ne estis uzita aŭ nuligita tro malfrue.
“Plentaga renkontiĝo kun interpretado signifas dudek lingvojn, kun tri interpretistoj po traduk-kabino. Tio kostas 118.000 eŭrojn en la Eŭropa Parlamento. Se estus uzata nur la angla, franca kaj germana lingvoj, la kosto estus nur 8.900 eŭroj, — klarigis Stubb. — Multe da mono estas malŝparita. Mia raporto devus veki tiujn EP-anojn, kiuj petas interpretiston pro principo, kaj poste ne venas al kunveno. Ili estas malgranda malplimulto, sed ankaŭ la aliaj povus esti pli atentaj”.
Nuntempe Bruselo preparas pligrandigon de EU per Bulgario kaj Rumanio. Sekve, la eŭropaj instancoj devos ekde 1 jan 2007 “bonvenigi” la bulgaran kaj rumanan. Sed ankaŭ la irlanda plene oficialiĝis. La sola EP-ano, Seán Ó Neachtain, kiu gepatre parolas la irlandan lingvon, jam solene deklaris, ke li uzos ĝin. Tio necesigos interpretservon por la irlanda lingvo, kvankam la EP-ano, cetere ne la plej aktiva, maksimume parolos dum tri minutoj en sesio.
La oficialigo de la irlanda en la Eŭropa Parlamento jare kostos €677.000, aŭ iomete pli ol €100.000 po unu irlandparolanto en la Parlamento. Eble nur kvin politikistoj uzos la irlandan en la Parlamento. Tamen pro manko de interpretistoj nur skribaj paroladoj estos tradukitaj, sed ne parolaj komentoj, rimarkoj kaj neskribaj alparoladoj.
Samtempe kun la diskuto pri traduk- kaj interpretkostoj organiziĝis granda konferenco en la Komitato pri Regionoj. Eŭropa Komisionano respondeca pri multlingvismo, Jan Figeľ, prezentis sian agadplanon por multlingvismo en Eŭropo. Robert Phillipson, de Copenhagen Business School, kies verkoj ofte tradukiĝas esperantlingven, ĉeestis kaj flirtis kun la koncepto de Esperanto.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №10 (144)
Malsame al la bruo en Esperantujo la raporto estis apenaŭ diskutita en la Eŭropa Parlamento. Nur tri EU-parlamentanoj oficiale petis pritrakton de la Eŭropa Komisiono. Bedaŭrinde, la tri italaj radikaluloj (Marco Pannella, ekskomisionanino Emma Bonino kaj Marco Cappato) ne ĝuas apogon de la du grandaj grupoj de parlamentanoj, la konservativa popolpartio kaj la socialistoj.
“Laŭ
raporto de profesoro Grin, komisiita de la Franca Altkonsilio por Lernejoj,
Britio gajnas nete ĝis 18 miliardojn jare pro la superregado de la angla,
kvankam instruado de Esperanto ebligus tutan Eŭropon ŝpari nete ĝis
ĉirkaŭ €25 miliardojn jare”, — emfazis Bonino kaj Pannella. Ili
volis scii, kiel la Eŭropa Komisiono (EK) volas sekurigi egalecon spite
al la lingva premo de la angla.
La lasta respondo de EK al EU-parlamentano Cappato (E-3653/06 de 9 okt 2006), estis neinforma: «Rilate al lingva politiko, la honora parlamentano konscios, ke sub Artikolo 149(1) de la Traktato, la Komunumo devas plene respekti “la respondecon de la membro-ŝtatoj por la enhavo de edukado kaj la organizado de edukadsistemoj kaj iliaj kultura kaj lingva diverseco”».
Por EK la raporto Grin jam evidente ne plu diskutindas:
«La Komisiono estas plene konscia pri la studoj de profesoro Grin. Pro la komplekseco de lingvaj temoj, li decidis ekzameni tri scenarojn de lingva politiko en ĉi tiu freŝdata laboro: “nurangla”, “multlingvismo” kaj “Esperanto”. Tiuj estas tamen nur malgranda subgrupo de la multaj eblaj lingvaj politikoj kaj estus netaŭge bazi eŭropan lingvan politikon kaj debaton ene kaj inter eŭropaj instancoj sur ĉi tiu specifa kontribuo».
Tamen nun Zlatko Tišljar, sekretario de EEU, devas defendi la leteron al EP de nederlanda esperantisto Johan Derks. “La celo de mia kritiko estas, ke oni se eble ankoraŭ korektu la mankojn en la unupaĝaj resumoj de la raporto Grin, — skribis Derks en la forumo de Libera Folio. — Jam antaŭ tri monatoj mi klopodis eltrovi, kiu estas respondeca pri la redaktado de la teksto, por ke ĝi estu korektita”.
Ekssekretario de EEU Derks sendis artikolon Ŝoka misinformado pri raporto Grin, kaj “klarigajn notojn” por ke esperantistoj estu bone informitaj per la bulteno de EEU. “Sed Zlatko Tišljar ankaŭ nun ne informas la leganton pri tio. Kiam mi proponis la artikolon al Eŭropa Bulteno, la estraro de EEU blokis tion”, — plendis Derks.
“La maniero kiel Derks skribas en sia letero — uzas, ekzemple, la vorton stultaĵo lige al la nomo de Margareta Handzlik — meritas la malakcepton de la redaktorino de Eŭropa Bulteno, — respondis Tišljar. — EEU klopodas konstante informadi EU-parlamentanojn pri diversaj interesaĵoj kiuj iel rilatas al Esperanto. Ni estas ege ĝojaj ke Margareta Handzlik subtenas nian agadon kaj uzas sufiĉe multan tempon por distribui la diversajn leterojn en la parlamento”.
Laŭ Tišljar, leteroj al EU-parlamentanoj devas esti mallongaj, alikaze ili ne estas legataj: “Tial ankaŭ en la kazo de Grin-raporto ni kunmetis minimuman tekston. La tekston ni kune kunfaris dum du monatoj kaj d-ro Grin estis konsultita kaj li konsentis pri la teksto, krom eta rimarkigo”.
Derks ne estas konvinkita: “La vorto stultaĵo laŭ mi estas tute prava. Ĉu misinformo de pli ol sepcent Eŭropparlamentanoj per letero, subskribita de niaj plej gravaj prezidantoj, ne estas stultaĵo? Cetere, pro la rifuzo de Eŭropa Bulteno allasi kritikon, mi informis ĉiujn estrarojn de EU-landaj asocioj pri la eraroj, esperante ke ili ekagos”, — li konkludas.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №11 (145)
Joan i Marí parolis pri tri grupoj de lingvoj. Unue, plene oficialaj lingvoj. Due, malplimult-ig-itaj lingvoj, kiuj ne estas plene oficialaj kaj kiujn oni ne rajtas uzi en ĉiuj situacioj de la normala vivo, speciale kun la ŝtato, eĉ se ili estas la ĉefaj lingvoj en siaj specifaj lingvo-komunumoj. Trie, minoritataj lingvoj, kiuj estas sub la premo de alia(j) lingvo(j), eĉ en siaj komunumoj.
“Ĉiuj grupoj de lingvoj devas esti respektataj kaj subtenataj. La subtenado de lingva diverseco estas unu el la celoj de la eŭropaj instancoj”, — diris Joan i Marí. Li parolis angle, ĉefe pro tio ke li ne rajtas uzi sian denaskan katalunan lingvon.
“Multaj eŭropaj civitanoj havas nur unu lingvon, kutime sian gepatran lingvon, kaj unu el la ĉefaj celoj de la Eŭropa Unio estas havi civitanojn kiuj kapablas paroli plurajn lingvojn”. Gravas, laŭ Joan i Marí, ŝanĝi pensmanierojn rilate al lingvoj. “Plejparto de eŭropaj ŝtatoj estas oficiale unulingvaj. Tio ne estas vera respegulo de la faktoj”, — aldonis Joan i Marí.
La kataluno, parolante en la Parlamento 15 nov, alvokis al vere eŭropa lingva politiko. “Tia politiko promociu multlingvismon, plibonigu la lingvajn konojn de la civitanoj en la Eŭropa Unio. Pro tio la eŭropaj buĝeto kaj programoj devas subteni ne nur la ĉefajn lingvojn, sed ĉiujn lingvojn, kaj tiel plibonigi diversecon. Ĉiu lingvo estas bona por la homaro”, — daŭrigis Joan i Marí.
“Ni
ĉiuj volas vidi multlingvan eŭropan socion, en kiu la multlingvismo de
unuopuloj daŭre kresku, ĝis ĉiuj civitanoj havu praktikajn konojn de
almenaŭ du lingvoj aldone al sia gepatra lingvo. Tio estas la fama formulo,
gepatra
lingvo plus du, interkonsentita de EU-ĉefoj en Barcelono en 2002”,
— diris la slovaka membro de la Eŭropa Komisiono Ján Figeľ.
Figeľ antaŭnelonge starigis Altnivelan Laborgrupon pri Multlingvismo por ankoraŭ pli priparoli kaj diskuti. Li volas ankaŭ certigi pli efikan lingvolernadon en infanĝardenoj kaj antaŭ-lernejoj.
Tamen Figeľ kredas je kelkaj principoj, kiuj fermus la pordon al financado de Esperanto-projektoj, almenaŭ lingvaj projektoj: “Lingvoj kiel ero de kulturo, ne nur kiel teknika ilo, sed kiel vere grava portilo de heredaĵo, kiel kultura fenomeno, meritas respekton kaj agnoskon”.
Figeľ, kiu plutenos la pli gravajn dosierojn “edukado”, baldaŭ forlasos la lingvan dosieron. Lia posteulo, Leonard Orban, verŝajne uzos tiujn vortojn ekde 2007 por rifuzi Esperanto-projektojn kadre de la Nova Kadrostrategio por Multlingvismo.
Seán Ó Neachtain, unu el tri parlamentaj parolantoj de la nova oficiala lingvo, la irlanda, kontentas pri la raporto de Joan i Marí. “Mi ne parolos mian gepatran irlandan lingvon ĉi-vespere. Tamen komence de la venonta jaro mi rajtos fari tion danke al la apogo de la parlamentaj servoj”, — diris Ó Neachtain.
Kataluna dekstrulo Alejo Vidal-Quadras, kiu tamen voĉdonis kontraŭ la kataluna kiel oficiala lingvo en la Parlamento, kritikis la naciismon de la raporto-skribanto Joan i Marí: “La respekto al la diverseco estas principo de la Unio, sed uzado de la lingvoj por disigi la membro-ŝtatojn sur bazo de la etnoj kaj lingvoj estas kontraŭsenco, kontraŭ kiu la Popola Grupo [hispanaj dekstruloj. — DAI] ĉiam batalas per ĉiuj niaj fortoj”.
Dank' al la apogo de la eŭropa popolpartio, Vidal-Quadras kapablis “kastrigi” la tekston. Lia portugala sampartiano Vasco Graça Moura kontentas pri la fina teksto: “Sekvi laŭlitere la principon de la lingva egaleco haltigus la funkciadon de la institucioj de EU. Aldone, oni devas eviti esti uzita por celoj kiuj kondukas al naciismo rilate al demandoj de tiel-nomataj minoritataj lingvoj”.
Laŭ Graça Moura, oni devas aldoni lian gepatran lingvon al la listo de “gravaj” lingvoj, uzataj en la eŭropa “mezurilo de lingva kapablo” (nuntempe nur kapablo de la angla, franca, germana, hispana kaj itala estas ekzamenita) “La portugala estas la tria eŭropa lingvo plej parolata en la mondo, post la angla kaj hispana, kaj antaŭ la germana”, — diris Graça Moura.
Dafydd ab Iago
La Ondo de Esperanto. 2006. №12 (146)