ASTRONOMIA TERMINARO 1.5

Ni invitas vin kunlabori en tiu projekto, montrante erarojn, proponante korektojn aŭ pli ĝustajn tradukojn, ktp.

Tiu terminaro estas projekto de la Astronomia Esperanto-Klubo (AEKo). La unua versio estis kompilita de Johan Rapley, kaj poste iom pligrandigita kaj kunordigita de Helio Jaques. La nuna versio de tiu terminaro estas 1.5.

Ĉiu termino obeas la jenan aranĝon:

La kapvortoj, en grasaj literoj, estas ordigitaj unue laŭfake, kaj poste laŭalfabete. La radikoj estas apartigitaj per oblikva streko, por montri la kunmetaĵojn kaj la derivaĵojn kiuj formas la terminon.

Variantaj nomoj estas montritaj interkrampe, post la kapvorto; fontindiko de tiuj variantoj estas donitaj kiam eble. Tiuj variantoj ĝenerale ne estas rekomendindaj tradukoj. La fontindiko(j) kiu(j) sekvas la krampojn rilatas al la termino terminarigita.

La fontindikoj estas reprezentitaj per la sekvantaj mallongigoj, kiuj indikas la devenon de la termino:

PIV : vortoj prenataj el la Plena Ilustrita Vortaro

PIV2: vortoj prenataj el la Dua Eldono de la Plena Ilustrita Vortaro

s : vorto en la suplemento al la Plena Ilustrita Vortaro

R : vorto proponata de Johan Rapley

L : vorto proponata de Patrick Lagrange

EFF: Esperanta-Franca Fakvortaro pri Astronomio, disponebla en la interreto.

Nocio estas donita por ĉiu kapvorto. Ĉiu aparta signifonuanco estas montrita per grasa araba cifero (ekz. 1 2 ktp). Eventualaj ekzemploj estas kursive presitaj. Klarigoj estas donitaj ĉiam, kiam estas necese. Ni ankaŭ indikas al la legantoj rilatajn terminojn kiam eble. Fine, la traduko de ĉiu termino en kelkaj naciaj lingvoj estas donitaj.

La unua versio de tiu terminaro enhavis 236 terminojn, kaj tradukojn al precipe du lingvojn: la angla kaj la portugala.

La jena versio enhavas 345 terminojn, kaj tradukojn al sep lingvojn: la angla, la ĉeĥa, la franca, la germana, la itala, la portugala, kaj la rusa. Ne ĉiuj terminoj havas tradukojn al ĉiuj el tiuj lingvoj. Tamen, la plimulto de la terminojn havas tradukojn al almenaŭ du aŭ tri alian lingvojn. Kunlaborantoj kiuj scipovas aliajn lingvojn estas ege dezirataj.

Kiel la laboro estas fariĝanta, eble oni trovos kelkajn erarojn kaj miregindajn forgesojn en la terminaro. Ni petas vian bonvolon rilate al tiuj. La laboro povas antaŭentiri iom malrapide rilate al la deziro de la konsultontoj, tamen ĝi estas senĉesa.

Se vi volas nin helpi, skribu al la organizanto pere de la unu el la sekvantaj retadresoj:

aŭ aliĝu al AEKo ĉe la adreso

astr/a PIV

rilate al la astroj.

en. astral; fr. astral; pt. astral

astr/o PIV, PIV2

cielkorpo kun difinita formo, ekz. stelo, kometo, planedo

fr. astre; it. astro; pt. astro

astronom/o PIV

specialisto pri astronomio. Profesia, amatora astronomo.

cs. astronom; de. Astronom; en. astronomer; fr. astronome; it. astronomo; pt. astrônomo

astronomi/a PIV, PIV2

1 rilate al astronomio. 2 tiel grandega kiel la kalkul-elementoj de astronomio; ~a preziceco.

en. astronomical; fr. astronomique; pt. astronômico

astronomi/o PIV, PIV2

scienco pri la astroj kaj la kosmaj fenomenoj.

cs. astronomio; de. Astronomie; en. Astronomy; fr. astronomie; it. astronomie; pt. Astronomia

ĉiel/o PIV, PIV2

la volba spaco kiu ĉirkaŭas la terglobon

cs. nebe; de. Himmel; en. sky; fr. ciel; it. cielo; pt. céu

ĉielkorp/o

amaso el materio solida aŭ fluida, kiu estas en la spaco

fr. corps céleste; pt. corpo celeste

inter/astr/a EFF

rilate al la spaco inter la astroj.

Vd. interplaneda, interstela, intergalaksia

en. interstellar; fr. intersidéral; pt. intersideral

cs. Mezinárodní astronomická unie; de. Internationale Astronomische Union; en. International Astronomical Union; fr. Union Astronomique Internationale; it. Unione Astronomica Internazionale; pt. União Internacional Astronômica

almagest/o PIV, PIV2

1 klasika kolekto de astronomiaj observoj farita de Ptolomeo. 2 Almanako.

en. Almagest; pt. Almagesto

almanak/o PIV, PIV2

libreto entenanta kalendaron, astronomiajn sciigojn ktp

antarkt/a

en. antartic; fr. antarctique; pt. antártica

antarkt/o

la regiono de la terglobo ĉirkaŭanta la sudan poluson.

en. antartic; fr. antarctique; pt. antártico

arkt/a PIV

en. artic; fr. arctique; pt. ártica

astrolog/o [var. astrologiisto] PIV, PIV2

en. astrologer; fr. astrologue; pt. astrólogo

astrologi/o PIV, PIV2

arto pri la priskribo de homa karaktero kaj sorto laŭ la observo de la pozicio de la astroj

en. astrology; fr. astrologie; pt. astrologia

ĉiel/a atlas/o PIV

cs. mapa oblohy; de. Sternkarte; en. star map; fr. carte céleste; it. carta celeste; pt. carta celeste

dikotomi/o [var. dikotomeco] EFF

aspekto de planedo aŭ de satelito kiam duonon de la disko montriĝas lumigata

fr. dichotomie; pt. dicotomia

efemerid/oj PIV, PIV2

astronomiaj tabeloj enhavantaj datenoj, astraj koordinatoj, kaj astronomiaj okazaĵoj

cs. efemerida; de. Ephemeriden; en. ephemerids; fr. éphémérides; it. effemeridi; pt. efemérides

glob/o PIV

sferforma objekto aŭ korpo; astronomia ~o.

Vd. terglobo

en. globe; fr. globe; pt. globo

konjunkci/i EFF

esti du astroj en konjunkcio

fr. être en conjonction; pt. estar em conjunção

konjunkci/o PIV, R

pozicio de du planedoj, kiuj havas unu saman rektan ascension, aŭ de unu planedo kaj alia astro

cs. konjunkce; de. Konjunktion; en. conjunction; fr. conjonction; it. congiunzione; pt. conjunção

kosmograf/o PIV, PIV2

specialisto pri kosmografio

pt. cosmógrafo

kosmografi/o PIV

scienco studanta la movojn de la astroj kaj la astronomian sistemon de la universo

en. cosmography; pt. cosmografia

kvadratur/o EFF

pozicio de du astroj, kies rekta ascencio diferencas je 90°.

en. quadrature; fr. quadrature; pt. quadratura

negativ/a PIV, PIV2

rilate al la suda hemisfero de kaj la Tero kaj la ĉielsfero. ~a deklinacio.

cs. záporné; de. negatives; en. negative; fr. négatif; it. negativo; pt. negativa

opozici/o PIV, PIV2

pozicio de du astroj, kies rekta ascensio diferencas je 180°; ili estas en opozicio.

cs. oposice; de. Opposition; en. opposition; fr. opposition; it. opposizione; pt. oposição

pas/ad/o PIV, PIV2

en. passage; fr. passage; it. passaggio; pt. passagem/trânsito

planisfer/o R

cs. mapa oblohy; de. Sternkarte; en. star map; fr. carte céleste; it. carta celeste; pt. carta celeste

pozitiv/a PIV, PIV2

rilate al la norda hemisfero de kaj la Tero kaj la ĉielsfero. ~a deklinacio.

cs. kladné; de. positives; en. positive; fr. positif; it. positivo; pt. positiva

sfer/o PIV, PIV2

ĉiu el la rivoluantaj globformaj kristalaĵoj, sur kiu la ĉielaj korpoj estis laŭsupoze fiksitaj; la ~aj sferoj; la muziko de la ~oj.

cs. sféra; de. Sphäre; en. sphere; fr. sphère; it. sfera; pt. esfera

sizigi/o PIV, PIV2

konjunkcio aŭ opozicio de planedo rilate al la Suno (vorto speciale uzata pri la Luno)

cs. syzygie; de. Syzygien; en. syzygies; fr. syzygies; it. sizigie; pt. sizígia

ter/glob/o PIV

la sfero de la planedo Tero

en. terrestrial globe; pt. globo terrestre

transit/o

transiro de (interna) planedo kontraŭ la sundisko

Vd. Pasado

zodiak/a PIV

rilate al zodiako

fr. zodiacal; pt. zodiacal

zodiak/o PIV, PIV2

ĉiel zono, kies mezon okupas la ekliptiko, kaj kiu enhavas ĉiujn poziciojn de la planedoj kaj ankaŭ la 12 konstelaciojn, tra kiuj la suno ŝajne pasas dum sai jara ŝajna rondiro

fr. zodiaque; pt. zodíaco

aberaci/o ; PIV, PIV2

malperfekto de imago misformita de optika sistemo. Sfera, kromata ~o.

Vd. kromata aberacio

kromat/a aberaci/o PIV, PIV2

aberacio kiu dependas de ondolongo de la radiado. La lumradioj kiuj havas la plej mallongajn ondolongojn (blua radiado) estas pli refraktitaj.

cs. chromatická aberace; de. chromatische Aberration; en. chromatic aberration; fr. aberration chromatique; it. aberrazione cromatica; pt. aberração cromática

halo/o PIV, PIV2

luma cirklo, ringo, kiu ĉirkaŭas ofte astrojn

cs. halo; de. Halo; en. halo; fr. halo; it. alone; pt. halo

astrolab/o PIV, PIV2

mezepoka sekstanto

en. astrolabe; fr. astrolabe; pt. astrolábio

ekvatorial/o PIV, PIV2

teleskopo aŭ lornego, turniĝanta ĉirkaŭ akso paralela al la tera akso kaj movebla ĉirkaŭ akso orta al la unua, ebliganta mezuri la ĉielajn koordinatojn de la astroj en la ekvatora koordinatsistemo.

pt. equatorial

helioskop/o PIV, PIV2

ĉiu teleskopo speciale aranĝita por observi la Sunon

cs. helioskop; de. Helioskop; en. helioscope; fr. hélioscope; it. elioscopio; pt. helioscópio

limb/o PIV, PIV2

gradigita rando de cirklo en astronomia instrumento

observatori/o EFF

en. observatory; fr. observatoire; pt. observatório

planetari/o s, PIV2

konstruaĵo enhavanta aparaton, kiu projekcias al interno de duonsfero bildojn de la Suno, Luno, planedoj kaj de la steloj por demonstracii la orbitojn de tiuj ĉielaj korpoj.

cs. planetárium; de. Planetarium; en. planetarium; fr. planétarium; it. planetario; pt. planetário

refrakta teleskopo

fr. réfracteur; pt. refrator

scintil/i L, R, PIV2

brili intermite aŭ flagre koncerne helon kaj pozicion pro trairo de ĝia lumo tra la teratmosfero.

Vd. scintilado, scintilometro

pt. cintilar

scintilad/o PIV2

rapida ŝanĝiĝo en helo kaj pozicio de stelo, pro trairo de ĝia lumo tra la teratmosfero.

cs. scintilace; de. Szintillation; en. scintillation; fr. scintillation; it. scintillazione; pt. cintilação

scintilometr/o R, PIV2

fotometro kiu aŭtomate registras scintiladon de astroj.

pt. cintilador

sekstant/o PIV, PIV2

naŭtika instrumento por mezuri precipe vertikalajn angulojn, speciale la altangulon de astroj super la horizonto. ~o havas lornon, fiksan k moveblan spegulojn, alidadon kun verniero, arkon kun gradaro, k legilon (PIV2).

cs. sextant; de. Sextant; en. sextant; fr. sextant; it. sestante; pt. sextante

spektrogram/o R

sep-kolora diagramo, ofte de individua stelo aŭ de galaksio farebla helpe de spektroskopo

cs. spektrogram; de. Spektrogramm; en. spectrogram; fr. spectrogramme; it. spettrograma; pt. espectrograma

teleskop/a PIV2

rilate al teleskopo

en. telescopic; fr. télescopique; pt. telescópico

teodolit/o PIV, PIV2

instrumento kiu precize mezuras horizontalajn kaj vertikalajn angulojn

fr. théodolite; pt. teodolito

radio/astronomi/o PIV

sistemo uzata por esplori la universon per radioteleskopo.

cs. radioastronomie; de. Radioastronomie; fr. radioastronomie; en. radioastronomy; it. radioastronomia; pt. radioastronomia

radio/teleskop/o PIV

ricevilo en kiu la kaptataj ondoj (inter kelkaj mm kaj 20m longa) estas enfokusigataj per parabola anteno.

cs. radioteleskop; de. Radioteleskop; en. radiotelescope; fr. radiotélescope; it. radiotelescopio; pt. radiotelescópio

aberaci/o ; PIV, PIV2

diferenco inter la ŝajna kaj la vera situo de astro pro la diferenco de rapido inter la astro kaj la observaton. Jara, diurna ~o.

alt/angul/o PIV, PIV2

cs. výška; de. Höhe; en. elevation; fr. hauteur; it. altezza; pt. altura

altitud/o PIV, PIV2

= altangulo.

cs. výška; de. Höhe; en. elevation; fr. hauteur; it. altezza; pt. altura

ascensi/o PIV, PIV2

ŝajna supreniĝo de astro super horizonto de la Tero.

Vd. rekta ascencio

cs. ascense; de. Aszension; en. ascension; fr. ascension; it. ascensione; pt. ascenção

aspekt/o PIV, PIV2

relativa surĉiela pozicio de Suno, Luno kaj planedoj inter si kun elstareco.

pt. aspecto

aŭstral/a PIV, PIV2

sudhemisfera. la ~aj konstelacioj (PIV2).

cs. jižní; de. südlich; en. southern; fr. austral; it. australe; pt. austral

azimut/o PIV, PIV2, R

1 angulo mezurata en la horizontala cirklo inter meridiano kaj altocirklo de astro; 2 la pozicio de astro mezurata laŭ gradoj horloĝodirekte ĉirkaŭ la horizonto de la Nordo (aŭ Sudo en la suda hemisfero) al punkto ĉe la horizonto vertikale sub la astro

cs. azimut; de. Azimut; en. azimuth; fr. azimut; it. azimut; pt. azimute

boreal/a PIV, PIV2

nordhemisfera. la ~aj konstelacioj (PIV2).

cs. severní; de. nördlich; en. northern; fr. boréal; it. boreale; pt. boreal

ĉef/cirkl/o PIV, PIV2

cirklo sur sfero, kies ebeno pasas tra la centro de la sfero.

pt. círculo máximo

ĉiel/a ekvator/o [var. ĉielekvatoro] PIV, PIV2

deklinaci/o PIV, PIV2

angula distanco de stelo norde aŭ sude de la ĉiela ekvatoro

cs. deklinace; de. Deklination; en. declination; fr. déclinaison; it. declinazione; pt. declinação

ekliptik/o PIV, PIV2

1 meza ebeno fare de la orbito de la Tero kaj planedoj ĉirkaŭ la Suno; 2 ŝajna orbito de la Suno ĉirkaŭ la Tero dum unu jaro.

cs. ekliptika; de. Ekliptik; en. ecliptic; fr. écliptique; it. eclittica; pt. eclíptica

ekvator/o PIV

= ĉiela ekvatoro

ekvinoks/aj punkt/oj PIV, PIV2

punktoj kiuj indikas la lokon kie la ekliptiko kruciĝas kun la ĉiela ekvatoro.

en. equinoctial points; pt. pontos equinociais

geocentr/a PIV, PIV2

rigardata kiel vidata ekde la centro de la Tero: ~a latitudo.

cs. geocentrický; de. geozentrisch; en. geocentric; fr. géocentrique; it. geocentrico; pt. geocêntrico

heliocentr/a PIV, PIV2

mezurata rilate al la centro de Suno.

cs. heliocentrický; de. heliozentrisch; en. heliocentric; fr. héliocentrique, it. eliocentrico; pt. heliocêntrica

hemisfer/a PIV, PIV2

rilate al hemisfero

en. hemispheric; fr. hémisphérique; pt. hemisférico

hemisfer/o PIV, PIV2

Vd. nordhemisfera, sudhemisfera

cs. hemisféra; de. Hemisphäre; en. hemisphere; fr. hémisphère; it. emisfero; pt. hemisfério

hor/a angul/o PIV, PIV2

angulo inter astro, poluso kaj zenito, mezurata ĉiam okcidenten

cs. hodinový úhel; de. Stundenwinkel; fr. angle horaire; en. hour angle; it. angolo orario; pt. ângulo horário

kolatitud/o PIV, PIV2

angula distance de la zenito al la poluso

kolur/o PIV, PIV2

nomo de la du ĉefcirkloj ĉielaj unu el kiuj trapasas la tera akson kaj la ekvinoksajn punktojn, la alia la tera akson kaj la solsticajn punktojn

cs. kolur; de. Kolur; en. colure; fr. colure; it. coluro; pt. coluro

kulmin/o PIV, PIV2

cs. kulminace; de. Kulmination; en. culmination; fr. culmination; it. culminazione; pt. culminação

longitud/o PIV, PIV2

1 geografia koordinato kiu reprezentas la angulo inter la meridiano kiu pasas sur la observanto kaj la meridiano de grenviĉo. 2 angulo en la ĉiela sfero, inter la meridiano de astro kaj la meridiano kiu trapasas la printempan ekvinoksan punkton.

cs. délka; de. Länge; en. longitude; fr. longitude; it. longitudine; pt. longitude

meridian/o PIV, PIV2

imaga cirklo pasanta tra la ĉielaj polusoj kaj la zenito de iu loko sur la Tero

cs. polodnik; de. Meridian; en. meridian; fr. méridien; it. meridiano; pt. meridiano

nadir/o PIV, PIV2

punkto de la ĉiela sfero troviĝanta sur la vertikalo de la observanto kaj rekte malsupre sub liaj piedoj; la ~o de unu loko estas la zenito de ĝia antipodo.

cs. nadir; de. Nadir; en. nadir; fr. nadir; it. nadir; pt. nadir

nod/o PIV

ĉiu el la du punktoj, kie la linio kiu intersekcas la ebenojn de la ekvatoro kaj la orbiton de astro, renkontas la ĉielan sferon.

cs. uzel; de. Knoten; en. node; fr. noeud; it. nodo; pt. nodo

nutaci/o PIV, PIV2

nekonstanteco de la akso de la terglobo

cs. nutace; de. Nutation; en. nutation; fr. nutation; it. nutazione; pt. nutação

paralaks/o PIV, PIV2

ŝajna ŝanĝo de pozicio de astro fakte kaŭzita de la ŝanĝo de pozicio de observanto.

cs. paralaxa; de. Parallaxe; en. parallaxe; fr. parallaxe; it. parallase; pt. paralaxe

polus/o PIV, PIV2

ĉiu el la du punktoj de la Áielo, ĉirkaŭ kiuj la steloj flajne rondiras kaj kiuj estas la plilongigo de la Tera akso.

cs. pól; de. Pol; en. pole; fr. pôle; it. polo; pt. polo

precesi/o PIV, PIV2

progresado de la ekvinoksa punkto sur la ekliptiko; la precesio de la ekvinoksoj.

cs. precese; de. Präzession; en. precession; fr. précesion; it. precessione; pt. precessão

rekt/a ascenci/o PIV, PIV2

angula distanco, mezurata orienten laŭ la ĉielekvatoro inter la ekvinoksa punkto kaj la meridiano de la astro [mll: RA]

cs. rektascense; de. Rektaszension; en. right ascention; fr. ascension droite; it. ascensione retta; pt. ascenção reta

sun/horloĝ/o PIV

ebena surfaco, prezentanta ventumilon da linioj, laŭ kiuj oni povas trovi la horon laŭ la pozicio de la ombro de metala vergeto, fiksita en tiu surfaco

fr. gnomon; pt. relógio de sol

tropik/o PIV, PIV2, R

ĉiu el la du cirkloj sur la ĉiela sfero, kie la Suno ŝajne turnas sian iron (respektive norden, suden) atinginte sian plej grandan deklinacion.

Vd. tropiko de Kankro, tropiko de Kaprikorno

tropik/o de Kankr/o

boreala tropiko

fr. tropique du Cancer; pt. trópico de Câncer

tropik/o de Kaprikorn/o

aŭstrala tropiko

fr. tropique du Capricorne; pt. trópico de Capricórnio

unu/a punkt/o de Aries/o PIV, PIV2

Vd. printempa punkto

cs. bod jarní rovnodennosti; de. Frühlingspunkt; en. first point of Aries; fr. point vernal; it. punto d’Ariete; pt. primeiro ponto de Áries

vertik/al/o PIV, PIV2

fr. vertical; pt. vertical

zenit/a PIV, PIV2

rilate al zenito

fr. zénithal, pt. zenital

zenit/o PIV, PIV2

punkto en kiu la vertikalo de iu loko renkontas la ĉielan sferon imagan.

cs. zenit; de. Zenit; en. zenith; fr. zénith; it. zenit; pt. zênite/zenite

diurn/o PIV, PIV2

cs. den; de. Tag; en. day; fr. jour; it. giorno; pt. dia

ekvinoks/a PIV

rilate al la ekvinokso

en. equinoctial; fr. équinoxial; pt. equinocial

ekvinoks/o PIV, PIV2

tempo de la jaro kiam la Suno trairas la ekvatoron tiel, ke tagodaŭro kaj noktodaŭro estas tutmonde egalaj .

Vd. printempa ekvinokso, aŭtuna ekvinokso, ekvinoksaj punktoj

cs. rovnodennost; de. Äquinoktium; en. equinox; fr. équinoxe; it. equinozio; pt. equinócio

epakt/o PIV

aĝo de la Luno je la 1a de januaro; transdaŭro de la Suna jaro preter la Luna

kronologi/o [var. ĥronologio] PIV, PIV2

scienco kies objekto estas fiksi la datojn de la historiaj okazoj.

cs. chronologie; de. Chronologie; en. chronology; fr. chronologie; it. cronologia; pt. cronologia

lunaci/o R

cs. lunace; de. Lunation; en. lunation; fr. lunaison; it. lunazione; pt. lunação

meton/a cikl/o

periodo de 19 jaroj dum kiu la fazoj de la Luno reokazas je la sama kalendara tago (maks. varieco 2 horoj). La pli ekzakta kalkulo por la 235 lunperiodoj estas 6939,5 tagoj

monat/o PIV, PIV2

periodo de rivoluo de la Luno rilate al la astroj (ĉ. 27,25 tagoj)

cs. měsíc; de. Monat; en. month; fr. mois; it. mese; pt. męs

sider/a tag/o PIV, PIV2

tempo inter du sinsekvaj pasoj de unu stelo sur la elektita meridiano (ĉ.4 minutojn pli mallonga ol Suna tago)

somer/a solstic/o PIV

en la norda hemisfero, tiu termino indikas la tempon kiam la Suno kruciĝas la tropikon de Kankro (ĉ. la 21an de Junio). En la suda hemisfero, tiu termino indikas la tempon kiam la Suno kruciĝas la tropikon de Kaprikorno (ĉ. la 22an de Decembro).

pt. solstício de verão

solstic/o PIV, PIV2

ĉiu el la du tempoj (proks. 21 de Junio kaj 22 de Decembro) kiam la Suno plej malproksimiĝas de la ĉiela ekvatoro.

Vd. somera solstico, vintra solstico

cs. slunovrat; de. Sonnenwende/Solstitium; en. solstice; fr. solstice; it. solstizio; pt. solstício

tag/o PIV, PIV2

tempo bezonata por unu kompleta rotacio de la Tero ĉirkaŭ sia akso.

Vd. Sidera Tago

cs. den; de. Tag; en. day; fr. jour; it. giorno; pt. dia

temp/a ekvaci/o PIV. PIV2

diferenco inter la vera kaj la meza tempo indikita en sunhorloĝoj.

ver/a tag/mez/o EFF

momento kiam la Suno pasas sur la supra meridiano de la koncerna loko

fr. midi vrai; pt. meio-dia verdadeiro

vintr/a solstic/o PIV

en la norda hemisfero, tiu termino indikas la tempon kiam la Suno kruciĝas la tropikon de Kaprikorno (ĉ. la 22an de Decembro). En la suda hemisfero, tiu termino indikas la tempon kiam la Suno kruciĝas la tropikon de Kankro (ĉ. la 21an de Junio).

fr. solstice d’hiver; pt. solstício de inverno

afeli/o. PIV, PIV2

tiu punkto de la orbito de planedo kiu estas plej malproksima de la Suno.

aks/o . PIV, PIV2

imaga rekta linio, ĉirkaŭ kiu rotacias astro.

cs. osa; de. Achse; en. axis; fr. axe; it. asse; pt. eixo; ru. осъ

apoge/o PIV, PIV2

punkto de la orbito de astro en kiu ĝi estas plej malproksima de la Tero

apsid/o PIV, PIV2

tiu punkto kie unu astro estas plej proksima aŭ plej malproksima rilate al la centra ĉirkaŭata objekto.

cs. apsidy; de. Apsiden; en. apsides; fr. apsides; it. apsidi; pt. apside

ĉiel/meĥanik/o [var. ĉielmekaniko] PIV, PIV2

teorio de la movoj de la astroj

en. celestial mechanics; pt. mecânica celeste

gravit/i PIV, PIV2

moviĝi konforme al la gravito

en. gravit; pt. gravitar

gravit/o PIV, PIV2

forto kuntiranta al iu maso alian mason, proporcie je la produto de ambaŭ kaj inverse je la kvadrato de la ilia distanco

inklinaci/o R

en. inclination; pt. inclinação

orb/o PIV, PIV2

surfaco entenata en orbito de astro; la ~o estas rilate al la orbito, same kiel la cirklo rilate al la cirkonferenco.

fr. orbe; pt. orbe

orbit/o PIV, PIV2

kurba linio laŭirata de ĉielkorpo (planeto, kometo, interstelaj nuboj, ktp) dum ĝia rondiro ĉirkaŭ alia astro aŭ pezocentro de gravita sistemo.

perige/o PIV, PIV2

tiu punkto de orbito de planedo en kiu ĝi estas plej proksima al la Tero

cs. přízemí/perigeum; de. Perigeum/Perigäum/Erdnähe; en. perigee; fr. périgée; it. perigeo; pt. perigeu

periheli/o PIV, PIV2

tiu punkto de orbito de planedo en kiu ĝi estas plej proksima al la Suno

cs. přísluní; de. Perihel/Perihelium; en. perihelion; ft. périhélie; it. perielio; pt. periélio

period/o PIV, PIV2

tempo kiun bezonas astro por retroviĝi en la sama punkto de sia rivoluo

cs. perioda; de. Periode; en. period; fr. période; it. periodo; pt. período

rivolu/o PIV, PIV2

movo per kiu astro revenas al sia origina pozicio; la ~oj de satelitoj ĉirkaŭ la Tero.

pt. revolução

rotaci/o PIV, PIV2

turniĝo de astro ĉirkaŭ sia propra akso

cs. rotace; de. Rotation/Drehung; en. rotation; fr. rotation; it. rotazione; pt. rotação

astro/fizik/o

scienca fako pri la fizika konsisto de la astroj kaj de fizikaj procezoj en la kosmo

en. astrophysics; fr. astrophysique; pt. astrofísica

astro/fizik/ist/o

specialisto pri astrofiziko

en. astrophysicist; fr. astrophysicien; pt. astrofísico

Dopler-efik/o [var. Efiko Doppler; Doppler-efekto; Doplera Efiko] s, R, PIV2

vario de la frekvenco induktita de la alilokiĝo de astro detektebla per spektrogramo pro sia ŝoviĝo ruĝen aŭ bluen.

lum/jar/o PIV

distanco kiun trapasas lumo dum unu jaro (proks 9,5 x 10¹² km) (mll. l.j. aŭ pli bone: lj)

en. light-year; pt. ano-luz

magnitud/o s

logaritma mezurunuo de brilo de astro

Vd. ŝajna magnitudo, absoluta magnitudo

cs. velikost; de. Sterngrösse/Grösse; en. magnitude; fr. magnitude; it. magnitudine; pt. magnitude

parsek/o PIV

unuo de interstela distanco ekvivalenta al tiu de stelo, kies paralakso estas unu sekundo de arko (=3,25 lumjaroj)

cs. parsek; de. Parsek; en. parsec; fr. parsec; it. parsec; pt. parsec; ru. парсек

neŭtrin/o PIV

elementa korpusklo kun maso nula kaj sen elektra ŝargo

cs. neutrino; de. Neutrino; en. neutrino; fr. neutrino; it. neutrino; pt. neutrino

aŭror/o PIV

cs. záře; de. Polarlicht; en. aurora; fr. aurore; it. aurora; pt. aurora

infra/ruĝ/a [var. transruĝa] PIV

apartenanta al la parto de la spektro, kies malrapide vibrantaj nevideblaj radioj estas deviataj de la prismo trans la ruĝaj

cs. infračerverné; de. infrarote/ultrarote; fr. infrarouge; it. infrarossa; en. infrared; pt. infravermelho

aŭreol/o PIV, PIV2

ringforma lumo ĉirkaŭ Suno aŭ Luno, precipe dum eklipso.

cs. aureola; de. Aureole; en. aureole; fr. auréole; it. aureola; pt. auréola

fotosfer/o PIV, PIV2

plej ekstera parto de la Suno, el duonlikva inkandeska maso, kiu konsistigas la ĉefan lumfonton de la astro.

koron/o PIV, PIV2

parto de la atmosfero de kelkaj steloj, precipe tiuj similaj al nia Suno, lokata supre de ĥromosfero.

helioĥemi/o

studo de la ĥemia konsisto de la Suno.

pt. helioquímica

ĥromosfer/o [var. kromosfero (PIV)]

parto de la atmosfero de kelkaj steloj, varmigata de netermikaj procezoj okazantaj en de la stelo.

magnetosfer/o PIV

tiu parto de la Tera atmosfero, en kiu la medio estas rekte influata de la magneta kampo de la Tero, kaj kiu, kunpremita de la Suna vento ĝis ĉ.60 mil kilometroj, etendiĝas multe pli malproksime en la kontraŭa direkto.

en. magnetosphere; pt. magnetosfera

makul/o PIV, PIV2

= sunmakulo. La Sunaj ~oj.

cs. skvrna; de. Fleck; en. spot; fr. tache; it. macchia; pt. mancha

protuberanc/o PIV

luma elstaraĵo videbla sur la rando de la sundisko, precipe dum aktivecaj maksimumoj.

cs. protuberance; de. Protuberanz; en. prominence; fr. protubérance; it. protuberanza; pt. protuberância

sub/ir/i PIV

iri sub la horizonto

fr. coucher; pt. pôr-se

sub/ir/o PIV

la iro de astro sub la horizonto

fr. coucher; pt. pôr

sun/lev/iĝ/o PIV

iri la suno super la horizonto

en. sun rise; fr. lever du soleil; pt. nascer do sol

sun/lum/o PIV

precipe la videbla kaj infraruĝa radiado de la suno kiu atingas la Teron

en. sun light; fr. lumière du soleil; pt. luz do sol

Sun/o PIV

la ĉefa astro de nia sunsistemo

cs. Slunce; de. Sonne; en. Sun; fr. Soleil; it. Sole; pt. Sol

sun/makul/o [var. makulo, suna makulo] R

cs. sluneční skvrna; de. Sonnenfleck; en. sunspot; fr. tache solaire; it. macchia solare; pt. mancha solar

sun/sub/ir/o PIV

iri la suno sub la horizonto

en. sun set; fr. coucher du soleil; pt. pôr do sol

apeks/o PIV2

punkto de la ĉiela sfero, troviĝanta en la konstelacio Herkulo, al kiu la Suno moviĝas.

en. apex; fr. apex; pt. ápex

asteroid/o [var. asterojdo] PIV

cs. asteroida; de. Asteroid; en. asteroid; fr. astéroïde; it. asteroide; pt. asteróide

astronomi/a unu/o

La meza distanco inter la Tero kaj la Suno. La radiuso de la Tera orbito ĉirkaŭ la Suno, proks. 149,6 milionoj km (mll. AU)

Vd. AU

cs. astronomická jednotka; de. astronomische Einheit; en. astronomical unit; fr. unité astronomique; it. unità astronomica; pt. unidade astronômica

AU

mallongigo de astronomia unuo. 63 240 AU = 1 lumjaro.

en. AU; pt. UA

Dion/o PIV, PIV2

1 nomo de satelito de Saturno. 2 nomo de asteroido

en. Dione; pt. Dione

eklips/i PIV, PIV2

nedaŭre kaŝi lumon de astro

en. to eclipse; pt. eclipsar

eklips/o PIV, PIV2

kapto de la lumo de unu astro far alia; ringa, parta, plena ~o.

cs. zatmění; de. Finsternis; en. eclipse; fr. éclipse; it. eclisse; pt. eclipse

Eŭrop/o R

nomo de satelito de Jupitero.

en. Europe; pt. Europa

faz/o PIV, PIV2

perioda aspektoŝanĝo de (ne memlumanta) astro

cs. fáze; de. Phase; en. phase; fr. phase; it. fase; pt. fase

Ikar/o PIV

nomo de asteroido

en. Icarus; pt. Ícaro

imersi/o PIV, PIV2

eniro de unu astro en la ombron ĵetitan de alia

cs. vstup; de. Eintritt des Sternes; en. immersion; fr. immersion; it. immersione; pt. imersão

Io/o

luno de Jupitero

en. Io; pt. Io

Jupiter/o PIV

la kvina planedo de la Sunsistemo

cs. Jupiter; de. Jupiter; en. Jupiter; fr. Jupiter; it. Giove; pt. Júpiter

Lucifer/o EFF

malnova nomo de la planedo Venuso kiam rigardata antaŭ la sunleviĝo

fr. Lucifer; pt. Lúcifer

Lun/o PIV

la natura satelito de la Tero

lun/o PIV, PIV2

natura satelito; La ~oj de Jupitero

cs. měsic; de. Satellit; en. moon; fr. satellite; it. satellite; pt. lua

lun/bril/o EFF

= lunlumo

fr. clair de lune; pt. luar

lun/hel/o EFF

= lunlumo

fr. clair de lune; pt. luar

lun/lum/o PIV

fr. clair de lune; pt. luar

mars/a PIV

rilate al la planedo Marso

en. martian; fr. martien; pt. marciano/marciático

Mars/o PIV, PIV2

planedo, la kvara de la Suno

Vd. marsa, marsano

cs. Mars; de. Mars; en. Mars; fr. Mars; it. Marte; pt. Marte; ru. Марс

mars/an/o EFF

hipoteza loĝanto de planedo Marso

en. martian; fr. martien; pt. marciano

Merkur/o PIV, PIV2

planedo plej proksima al la Suno

neptun/a EFF

rilate al la planedo Neptuno

en. neptunian; fr. neptunien; pt. netuniano

Neptun/o PIV

la sepa planedo de la Sunsistemo

cs. Neptun; de. Neptun; en. Neptune; fr. Neptune; it. Nettuno; pt. Netuno; ru. Нептун

nov/lun/o PIV, PIV

fazo de la Luno kiam ĝi konjunkcias kun la la Suno.

fr. nouvelle lune; pt. lua nova/novilúnio

Palas/o PIV

nomo de minora planedo.

en. Pallas; pt. Palas

planed/a PIV, PIV2

rilate al planedo

en. planetary; fr. planétaire; pt. planetário

planed/o PIV, PIV2

astro ne memlumanta, rivoluanta ĉirkaŭ sia suno.

cs. planeta; de. Planet; en. planet; fr. planète; it. pianeta; pt. planeta

plen/lun/o PIV, PIV2

fazo de la Luno kiam ĝi konjunkcias kun la la Suno.

fr. pleine lune; pt. lua cheia/plenilúnio

Pluton/o [var. Pluto] PIV

la plej fora ĝis nun konata planedo en la Sunsistemo

satelit/o PIV, PIV2, R

luno, planedo, kometo aŭ artefarita vehiklo kiu regule rivoluas ĉirkaŭ pli granda ĉiela korpo

cs. družice; de. Satellit; en. satellite; fr. satellite; it. satellite; pt. satélite

saturn/a PIV

rilate al Saturno

en. saturnian; fr. saturnien; pt. saturniano

Saturn/o PIV, PIV2

la sesa planedo de la Suno, kun ringoj kaj minimume 18 lunoj.

cs. Saturn; de. Saturn; en. Saturn; fr. Saturne; it. Saturno; pt. Saturno; ru. Сатурн

sub/lun/a EFF

rilate al la loko, sur la tera surfaco, en kies zenito estas la Luno

fr. sublunaire; pt. sublunar

Ter/o PIV, PIV2

Suna planedo inter Venuso kaj Marso, sur kiu vivas la homaro.

cs. Země; de. Erde; en. Earth; fr. Terre; it. Terra; pt. Terra; sp. Tierra

ter/bril/o R

rebrilo videbla sur la Luno de la sunlumigita Tero.

terminator/o PIV, PIV2

dividlinio inter la partoj prilumataj kaj la partoj mallumaj de la luna disko

Uran/o PIV

la sepa planedo de la Suno.

cs. Uran; de. Uranus; en. Uranus; fr. Uranus; it. Urano; pt. Urano; ru. Уран

venus/a EFF

rilate al planedo Venuso

fr. vénusien; pt. venusiano

Venus/o PIV

la dua planedo de la Suno.

Vest/o

nomo de asteroido

en. Vesta; fr. Vesta; pt. Vesta

Vulkan/o EFF

hipoteza planedo lokata interne de Merkreda orbito, kiu originus deviojn en ties orbito.

en. Vulcan; fr. Vulcain; pt. Vulcano

aerolit/o. PIV

cs. aerolit; de. Aerolith; en. aerolite; fr. aérolithe; it. aerolito; pt. aerolito

aerŝton/o PIV

=aerolito

cs. aerolit; de. Aerolith; en. aerolite; fr. aérolithe; it. aerolito; pt. aerolito

bolid/o PIV

meteoro, foje aerolito

cs. bolid; de. Bolid; en. bolide; fr. bolide; it. bolide; pt. bólido

fal/stel/o PIV, PIV2

brila meteoro, kiu ŝajnas kvazaŭ defalanta stelo

en. falling star; fr. étoile filante; pt. estrela cadente

har/ar/o EFF

nebulecaĵo kiu ĉirkaŭas la kernon de kometo. SIN. Komao

fr.chevelure; pt. cabeleira

inter/planed/a EFF

rilate al la spaco inter la planedoj

en. interplanetary; fr. interplanétaire; pt. interplanetário

komet/o PIV

astro, kies orbito ĉirkaŭ la Suno estas tre longoforma elipso kaj kiu kuntrenas longan luman strion kun formo de vosto aŭ hararo.

meteor/a PIV

rilate al meteoro

fr. météorique; pt. meteórico

meteor/o PIV

= bolido

sun/a vent/o EFF

fluo de elektraj partikloj, emisiitaj de la Suna fotosfero, tra la interplanedan medion

en. solar wind; fr. vent solaire; pt. vento solar

vost/o R

longa, ĝenerale luma, strio kuntrenata de kometoj. ~o polva, ionia, natria.

cs. chvost; de. Schweif; en. tail; fr. queue; it. coda; pt. cauda; ru. хвост; sp. cola

zodiak/a lum/o PIV, PIV2

malforta lumo, aperanta en la ĉiela regiono de la zodiako, post la sunsubiĝo kaj antaŭ la sunleviĝo, farita de la reflektigo de suna lumo per meteorŝtonaj eroj sur la ekliptika ebeno.

cs. zvířetníkové světlo/zodiakálni světlo; de. Zodiakallicht/Tierkreislicht; en. zodiacal light; fr. lumičre zodiacale; it. luce zodiacale; pt. luz zodiacal

Agl/o. PIV

konstelacio ekvatora Aquila

Aĥernar/o [var. Akernaro]

en. Achernar; fr. Achernar; pt. Achernar

Alcion/o . PIV

en. Alcione; pt. Alcione

Aldebaran/o . PIV

en. Aldebaran; pt. Aldebarã

Alfa Centaŭr/a

alia nomo de Tolimano, la stelo plej proksima de la Suno.

en. Alpha Centauri; pt. Alfa Centauri/Alfa do Centauro

Alfard/o PIV

en. Alphard; pt. Alfard

Algol/o PIV

Vd. Demona stelo

en. Algol; pt. Algol

Altar/o [var. Arao]

Sudhemisfera konstelacio Ara.

fr. l’Autel; pt. Altar

Altair/o PIV

en. Altair; pt. Altair

Amfor/o [var. Akvisto] PIV

aŭstrala konstelacio kies lantina nomo estas Aquarius.

Andromed/a [var. Andromedo] PIV

1 nomo de boreala konstelacio. 2 tre konata galaksio situata en la konstelacio samnomata. 3 rilata al la konstelacio aŭ la galaksio Andromeda

Vd. Galaksio Andromeda

Antares/o PIV

en. Antares; pt. Antares

Aries/o [var. Ŝafo, Virŝafo] PIV

Vd. unua punkto de Arieso

Arktur/o PIV, PIV2

en. Arcturus; pt. Arcturo

Aŭstral/a Fiŝ/o EFF

aŭstrala konstelacio Piscis Austrinus

en. The Southern Fish; fr. Poisson Austral; pt. Peixe Austral

Balen/o PIV, PIV2

ekvatora konstelacio Cetus

cs. Velryba; de. Walfisch; en. The Whale; fr. Baleine; it. Balena; pt. Baleia; ru. Кит

Belatriks/o EFF

en. Bellatrix; fr. Bellatrix, pt. Belatrice/Belatrix

Betelĝuz/o [var. Betelgeŭzo] PIV

fr. Bételgeuse; pt. Betelgeuse

Bovist/o [var. La Bovisto] PIV

nomo de konstelacio Bootes.

Cefe/o PIV

boreala konstelacio Cepheus entenanta tipan cefeidon.

Centaŭr/o PIV

aŭstrala konstelacio Centaurus.

cs. Centaur/Kentaur; de. Kentaur; en. The Centaur; fr. Centaure; it. Centauro; pt. Centauro; ru. Центавр

Cign/o PIV

konstelacio Cygnus

Delfen/o PIV

boreala konstelacio Delphinus

cs. Delfín; de. Delphin; en. The Dolphin; fr. Dauphin; it. Delfino; pt. Delfim

Deneb/o R

pt. Deneb

Dioskur/oj EFF

alia, malnova nomo de la konstelacio Ĝemeloj

Drak/o EFF

konstelacio Draco en la norda hemisfero.

en. The Dragon; fr. Dragon; pt. Dragão

Dubhe/o

en. Dubhe; pt. Dube

Eridan/o PIV

ekvatora konstelacio Eridanus.

Feniks/o EFF

aŭstrala konstelacio Phoenix

fr. Phénix, pt. Fênix

Fiŝ/oj PIV

ekliptika konstelacio Pisces.

cs. Ryby; de. Fische; en. The Fishes; fr. Poissons; it. Pesci; pt. Peixes; ru. Рыбы

Fomalhot/o PIV

en. Fomalhaut; pt. Fomalhaut

Ĝemel/oj PIV

boreala konstelacio Gemini

boreala konstelacio (Coma Berenices)

Herkul/o PIV

boreala konstelacio Hercules

Hidr/in/o PIV

nomo de aŭstrala konstelacio (Hydra)

Hund/o [var. Granda Hundo] PIV

aŭstrala konstelacio (Canes Major) kun plej brila stelo Siriuso

Hund/o Malgrand/a [var. Hundido]

boreala konstelacio ĉe kiu la Suno leviĝas somere (Canis minor)

Kalik/o EFF

aŭstrala konstelacio Crater

fr. Coupe; pt. Taça

Kankr/o PIV

konstelacio Cancer en la norda parto de la ekliptiko.

Kanop/o EFF

en. Canopus; fr. Canope; pt. Canopo

en. Capella; fr. Capella/Chévre; pt. Capela

Kaprikorn/o PIV

konstelacio aŭstrala Capricornus.

Karen/o EFF

aŭstrala konstelacio Carina.

fr. Carène; pt. Quilha

Kasiope/o PIV

konstelacio Cassiopeia.

Kastor/o PIV

en. Castor; pt. Castor

Konstelacio (Auriga) de la norda hemisfero.

fr. Cocher; pt. Cocheiro

konstelaci/o PIV

aro da steloj grupigitaj, laŭ imago de antikvaj astronomoj, laŭ fantazia figuro kaj ricevintaj apartan nomon.

cs. souhvězdí; de. Sternbild; en. constellation; fr. constellation; it. costellazione; pt. constelaçăo

Korv/o EFF

konstelacio Corvus

fr. Corbeau; pt. Corvo

Kron/o Aŭstrala

nomo de konstelacio Corona Austrina.

Kron/o Boreala

nomo de konstelacio Corona Borealis.

Leon/o PIV

konstelacio el la boreala hemisfero (Leo).

Lepor/o EFF

aŭstrala konstelacio Lepus

fr. Lièvre; pt. Lebre

Libra/o EFF

alia nomo de la konstelacio Pesilo

en. Libra; fr. Balance; pt. Libra

Link/o EFF

norda konstelacio Lynx

fr. Lynx; pt. Lince

Lir/o PIV

norda konstelacio Lyra.

cs. Lyra; de. Leyer; en. The Lyre; fr. Lyre; it. Lira; pt. Lira; Лира

Lup/o EFF

aŭstrala konstelacio Lupus

en. The Wolf; fr. Loup; pt. Lobo

Mal/grand/a Leon/o [var. Leoneto, Leonido]

konstelacio Leo Minor

fr. Petit Lion; pt. Leão Menor

Merak/o

en. Merak; pt. Meraque

Mira/o EFF

en. Mira; fr. Mira; pt. Mira

Mirfak/o

en. Mirfak; pt. Mirfaque

Mizar/o EFF

en. Mizar; fr. Mizar; pt. Mizar

Nord/a Stel/o PIV, PIV2

= Polusa stelo

en. Polaris; fr. L’étoile Polaire; pt. Estrela Polar

Oktant/o EFF

konstelacio Octans, en kiu estas la suda ĉiela poluso

fr. Octant; pt. Oitante

aŭstrala konstelacio (Dorado) kiu enhavas la Grandan Magelanan Nubon.

en. The Gold Fish; fr. Dorade; pt. Dourado

Orion/o PIV

konstelacio ekvatora, kie estas lokata famkonata nebulozo.

Pav/o EFF

aŭstrala apudpolusa konstelacio Pavo

fr. Paon; pt. Pavão

Pegaz/o PIV

boreala konstelacio Pegasus.

Pentr/ist/o EFF

konstelacio Pictor

fr. Pictor; pt. Pintor

Perse/o PIV

boreala konstelacio Perseus.

Pesil/o PIV

Poluks/o PIV

en. Pollux; pt. Pólux

Polus/a (Stel/o) PIV

en. Polaris; fr. L’étoile Polaire; pt. Estrela Polar

Procion/o PIV

pt. Prócion

Regulus/o PIV

en. Regulus; pt. Régulus

Ret/et/o EFF

malgranda konstelacio Reticulum

fr. Reticulum; pt. Retículo

en. Rigel; pt. Rigel

Sagitari/o [var. Sagisto] PIV

aŭstrala konstelacio Sagittarius.

Serpent/o R

boreala konstelacio Serpens.

cs. Had; de. Schlange; en. The Serpent; fr. Serpent; it. Serpente; pt. Serpente; ru. Змея

Sirius/o PIV

en. Sirius; pt. Sírius/Sírio

Skorpi/o PIV

konstelacio zodiaka (Scorpius).

Spik/o

en. Spica; pt. Spica/Espiga

aŭstrala konstelacio Crux

en. The Southern Cross; pt. Cruzeiro do Sul

Ŝaf/o PIV

konstelacio ekliptika Aries.

Taŭr/o PIV

boreala konstelacio Taurus.

Triangul/o EFF

boreala konstelacio Triangulum

en. The Triangle; fr. Triangle; pt. Triângulo

Tukan/o EFF

aŭstrala konstelacio Tucana

fr. Toucan; pt. Tucano

Unu/korn/ul/o EFF

Ekvatora konstelacio Monoceros

en. The Unicorn; fr. Licorne; pt. Unicórnio

Ursin/o [var. Ursino Granda] PIV

boreala apudpolusa konstelacio Ursa Major.

Ursin/o Malgrand/a [var. Ursido, Urseto] PIV

boreala konstelacio kun interalie la Polusa Stelo.

Veg/o PIV

en. Vega; pt. Vega

Virg/o [var. Virgulino] PIV

zodiaka konstelacio.

sider/a PIV, PIV2

rilate al la steloj.

fr.sidéral; pt. sideral

stel/a PIV, PIV2

rilate al stelo

en. stellar; pt. estelar

stel/o PIV, PIV2

astro kiel nia Suno, memlumanta.

stel/it/a PIV, PIV2

en. starry; fr. constellé; pt. estrelado

stel/plen/a PIV, PIV2

= stelita

en. starry; fr. constellé; pt. estrelado

cefeid/o PIV

stelo kies brilo varias laŭ difinita periodeco. La natura lumpotenco de la stelo estas difinebla, kio ebligas, per komparo kun ĝia magnitudo, precizan kalkulon de la distanco de la stelo.

cs. cefeida; de. Delta Cephei-stern; en. cepheid;fr. céphéïde; it. cefeide; pt. cefeida

mira/o EFF

en. mira star; fr. mira; pt. mira

nova/o PIV, R

stelo kiu abrupte aperas, brilegas dum kelka tempo kaj poste malheliĝas, ofte ĝis nevidebleco.

cs. nova; de. Nova; en. nova; fr. nova; it. nova; pt. nova; ru. новая

vari/a stelo [var. variema stelo, variostelo] PIV

vari/em/a stel/o R

=varia stelo

binar/a stel/o R

cs. dvojhvězda; de. Doppelstern; en. binary star; fr. étoile binaire; it. stella binaria; pt. estrela binária

glob/a stel/amas/o [var. globforma stelamaso] PIV2

sferaspekta stelamaso, enhavanta ĝenerale maljunajn stelojn. La plej maljunaj el tiuj objektoj eble formiĝis eĉ antaŭ ol la galaksioj.

cs. kulová hvězdokupa; de. Kugelhaufen; en. globular cluster; fr. amas globulaire; it. ammasso globulare; pt. globular/aglomerado globular

Hiad/oj PIV

stelamaso formita en oblikva V en konstelacio Taŭro.

en. Hyades; fr. Hyades; pt. Híades

ne/ferm/it/a stel/amas/o L

stelamaso situata en la ebeno de galaksio, enhavanta ĝenerale junaj steloj. Kontraŭe de la globforma stelamaso, la nefermita stelamaso ne havas difinitan formon.

cs. otevřená hvězdokupa; de. offener Sternhaufen; en. open cluster/galactic cluster; fr. amas ouvert; it. ammasso aperto; pt. aglomerado aberto

stel/amas/o R

grupo de steloj, ĝenerale samaĝaj, gravite kunligitaj.

Vd. globa stelamaso; nefermita stelamaso

cs. hvězdokupa; de. Sternhaufen; en. star cluster; fr. amas stelaire; it. ammasso stellare; pt. aglomerado estelar/enxame estelar

Plejad/oj PIV

rimarkinda stelamaso en la konstelacio Taŭro.

pulsar/o

en. pulsar; pt. pulsar

supernova/o s, R

giganta eksplodo per kiu granda parto de stelo, kelkfoje eĉ ĝia kerno, disĵetiĝas tra la kosmo.

cs. supernova; de. Supernova; en. supernova; fr. supernova; it. supernova; pt. supernova

inter/stel/a EFF

rilate al la spaco aŭ al la rilatoj inter la steloj

en. interstellar; fr. interstellaire; pt. interestelar

galaksi/a PIV

rilate al la Galaksio, aŭ al aliaj galaksioj.

en. galactic; fr. galactique; pt. galáctico

galaksi/o PIV

1 la amaso de ĉ.100 miliardoj da steloj, interne de kiu troviĝas nia Suno, kaj kiu havas formon de ovala plata kuko, kun diametro de ĉ.100.000 lj kaj diko de ĉ.10.000 lj. 2 ĉiu el la analogaj astroamasoj, kiuj konsistigas la kosmajn unuojn.

cs. galaxie; de. Galaxis; en. galaxy; fr. galaxie; it. galassia; pt. galáxia

Lakt/a Voj/o, la PIV

1 larĝa blanka neregula striego sur la ĉielo kiu fakte konsistas el la ebeno de nia Galaksio (en Japanio konata kiel la "Ĉiela Rivero"). 2 nomo de nia Galaksio.

nebuloz/o PIV

giganta nubo el gaso kaj mikroskopaj polveroj, kiu okupas difinitan lokon en iu galaksio. fluoreska, reflekta, obskura ~o. La iamajn nomatajn Spiralajn Nebulozojn oni nun ekkonas kiel galaksioj.

cs. mlhovina; de. Nebel; en. nebula; fr. nébuleuse; it. nebulosa; pt. nebulosa

inter/galaksi/a EFF

rilate al la spaco aŭ al la rilatoj inter la galaksioj. ~a medio, altirforto

en. intergalactic; pt. intergaláctico

kvazar/o [var. kŭasaro] PIV

ĉiela objekto tre malproksima, potenca fonto de radioondoj [akronimo quasar = quasi-stellar radio source = kvazaŭ-stela radiofonto]

en. quasar; pt. quasar

Bigbang/o

en. Big Bang; pt. Grande Explosão

kosmologi/a EFF

rilate ao kosmologio

en. cosmologic; fr. cosmologique; pt. cosmológico

fako de astrofiziko pri la universo rigardata kiel tuto, pri ĝia origino, evoluo kaj konsisto

en. cosmology; fr. cosmologie; pt. cosmologia

konstant/o de Hublo

mezuro de la rapideco de disvastiĝo de la universo.

en. Hubble constant; pt. constante de Hubble

Praeksplod/o, la L

en. Big Bang; pt. Grande Explosão

univers/o PIV, PIV2

tutaĵo de ĉio, kio ekzistas

en. universe; fr. univers; pt. universo

kosm/a

rilate al la kosmo

en. cosmic; fr. cosmique; pt. cósmico

kosm/o PIV

la universo, rigardata kiel unu ordigita tuto, aparte de la Tero.

cs. kosmos; de. Kosmos; en. cosmos; fr. cosmos; it. cosmo; pt. cosmos; ru. космос

kosmogoni/o PIV, PIV2

teorio pri la origino kaj formiĝo de la suna sistemo kaj de la galaksio el de iu praa materio

en. cosmogony; fr. cosmogonie; pt. cosmogonia

mond/o EFF

1 la planedo Tero. 2 ĉiu astro aparte rigardata kiel medio havanta proprajn fizikajn kondiĉojn, eĉ se ne favorajn al la apero de vivo.

en. world; pt. mundo

sun/o R

stelo rigardata kiel centro de planedsistemo.

cs. slunce; de. Sonne; en. sun; fr. soleil; it. sole; pt. sol

sun/sistem/o [var. suna sistemo] PIV, R

stelo kiu estas centro de gravito por minimume unu orbitanta planedo kaj eventuale aliaj astroj (lunoj, kometoj, asteroidoj, ktp).

en. solar system; pt. sistema solar

Astro/biologi/o

astronomia subfako kiu studas la kondiĉojn por la apero de vivo en aliaj planedoj kaj la ekzisto de ekstertera inteligento

SETI

mallongigo por Serĉo de Ekster-Tera Inteligento, projekto kiu celas malkovri la ekziston de ekstertera vivo.

en. SETI; pt. PIET

astronaŭt/o PIV, PIV2

homo, kiu veturas, ekster la sfero de la ter-altiro, inter la planedoj aŭ la astroj.

en. astronaut; fr. astronaute; pt. astronauta

astronaŭtik/o PIV, PIV2

scienco, kiu studas la kondiĉoj kaj pretigas la rimedojn por vojaĝoj inter la planedoj aŭ al steloj.

en. astronautics; fr. astronautique; pt. astronáutica

astronaŭtik/ist/o EFF

profesiulo kiu laboras pri astronaŭtiko.

fr. astronauticien

kosm/a konker/o, la EFF

fr. la conquête de l’espace; pt. a conquista do espaço

kosmodrom/o EFF

fr. cosmodrome; pt. cosmódromo

kosmonaŭt/o PIV

cs. kosmonaut; de. Kosmonaut; en. cosmonaut; fr. cosmonaute; it. cosmonauta; pt. cosmonauta

spac/o PIV

senlimaĵo ene de kiu troviĝas la Tero kaj ĉiuj aliaj astroj.

en. space; fr. espace; pt. espaço

spac/o/ŝip/o PIV, PIV2

en. spaceship; fr. astronef; pt. espaçonave

spac/vetur/il/o EFF

= spacoŝipo

en. spaceship; fr. astronef; pt. espaçonave

spacial/a PIV, PIV2

rilate al la kosmovojaĝoj. ~aj kombineoj, nutraĵoj; ~a psikologio

fr. spatial; pt. espacial

Sputnik/o PIV, PIV2

1 unua artefarita satelito lanĉita de la homaro, far sovetaj sciencistoj. 2 artefarita satelito

en. 1 Sputnik, 2 satellite; fr. 1 Spoutnik, 2 satellite artificiel; pt. 1 Esputinique, 2 satélite artificial

sur/orbit/ig/i PIV, PIV2

fari, ke artefarita satelito atingu la antaŭviditan alton, kie ĝia antarto estas sufiĉe malakcelita, por fariĝi orbita.

fr. placer en orbite; pt. pôr en órbita